หลายชั่วคนก่อน บริเวณป่าพรุทางตอนเหนือของทะเลสาบสงขลามีช้างประเภทหนึ่งรูปร่างของมันเล็กแกรน ตัวขนาดเท่าหมูหรือเรียกว่า “ช้างค่อม” หรือช้างแคระ ซึ่งช้างแคระปัจจุบันพวกมันเป็นอดีตไปแล้ว ช้างค่อมเป็นสัตว์ที่สูญพันธุ์จากไทยไปตลอดกาล
เพราะโลกที่ร้อนขึ้นจึงทำให้น้ำทะเลที่สูงขึ้นและชายฝั่งถูกทำลายมากขึ้น บางพื้นที่จึงแก้ปัญหาเฉพาะหน้าด้วยการสร้างเขื่อนป้องกันชายฝั่ง หรือที่เรียกว่า Breakwater (แนวสกัดคลื่น) หรือ Revetment (พนัง) หรือ Seawall (กำแพงชายฝั่ง) การป้องกันชายฝั่งมีความจำเป็นมากในบางประเทศ เช่น ญี่ปุ่นมีข้อมูลว่าอย่างน้อย 43% ของชายฝั่งทะเลของญี่ปุ่นความยาว 29,751 กม. เรียงรายไปด้วยกำแพงคอนกรีตหรือสิ่งก่อสร้างอื่นๆ ที่ออกแบบมาเพื่อปกป้องชายฝั่งจากคลื่นสูง พายุไต้ฝุ่น หรือสึนามิ
แน่นอนว่าการแพร่ระบาดของไวรัสโควิด-19 กลายเป็นวิกฤตโลกจนสร้างผลกระทบกับให้กับทุกระบบ ทั้งเศรษฐกิจ สังคม และสุขอนามัย แต่นัยหนึ่งยังมีสิ่งดีๆ ให้กับโลก คือการเปลี่ยนแปลงสิ่งแวดล้อมที่เป็นไปในทางที่ดีขึ้น ในด้านของการหยุดกิจกรรมทางเศรษฐกิจในช่วงที่ผ่านมา การเดินทางทั้งในประเทศและต่างประเทศหยุดลง ทำให้เกิดการฟื้นตัวของสภาพแวดล้อม และระบบนิเวศกลับคืนมาในหลายๆ พื้นที่
อาจารย์ศักดิ์อนันต์ ปลาทอง จากภาควิชาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ นักวิชาการด้านชายฝั่งทะเลที่เกาะติดเรื่องนี้มาอย่างต่อเนื่องยาวนานและอยู่ในคณะอนุกรรมการบูรณาการด้านการจัดการการกัดเซาะชายฝั่งทะเล ยืนยันว่าเขาไม่เห็นด้วยกับกำแพงกันคลื่น โดยมี “เหตุผล 10 ประการของคนไม่เอากำแพงกันคลื่น” สนับสนุน ดังนี้
• เมื่อวันที่ 13 พฤษภาคม 2563ทางการเมืองอู่ฮั่นออกคำสั่งห้ามกินเนื้อสัตว์ป่าและมีบทลงโทษผู้ฝ่าฝืน ซึ่งถือเป็นนิมิตหมายที่ดี (ที่อาจจะช้าไปสักหน่อย) สำหรับเมืองที่เป็นจุดเริ่มต้นของการระบาดของโคโรนาไวรัสสายพันธุ์ใหม่ • แต่คำสั่งของอู่ฮั่นมีระยะเวลาดำเนินการแค่ 5 ปีแล้วจะค่อยยทบทวนอีกครั้ง ซึ่งหมายความว่าหลังจากนั้น 5 ปีถ้าเรื่องซาลงแล้ว อู่ฮั่นก็อาจจะกลับมากินเนื้อสัตว์ป่ากันอีก
จะขอเล่าว่าตอนก่อนจะสร้างเขื่อนไซยะบุรีคณะกรรมการแม่น้ำโขงเริ่มกระบวนการพิจารณาในเดือนกันยายน พ.ศ. 2553 เป็นเขื่อนแรกที่ภูมิภาคแม่น้ำโขงร่วมกันตัดสินใจ แต่ในเดือนเมษายน 2554 สมาชิกตกลงกันไม่ได้และเสนอกันว่าควรจะยืดกระบวนการต่อไป
ผมอยากใช้เหตุการณ์สลด ผู้พิทักษ์ป่าซับลังกา จ.ลพบุรี ถูกพรานยิงตายขณะเข้าจับกุม เขียน “จดหมายถึงพราน” เพื่อบอกกล่าวบางสิ่งบางอย่างในใจผม ต่อพวกพรานใจฉกาจ ถึงพรานใหญ่น้อยทั่วประเทศ
เซอร์เดวิด แอทเทนโบโร (Sir David Attenborough) คือเจ้าของเสียงบรรยายอันโด่งดังในสารคดีชีวิตสัตว์โลกของ BBC เขายังเป็นมากกว่านักพากย์ เพราะยังเป็นนักสารคดี นักประวัติศาสตร์ธรรมชาติ และสัญลักษณ์ของการอนุรักษ์ธรรมชาติ เขาเป็นที่รักของชาวอังกฤษ (และชาวโลก) ถึงกับยกย่องให้ท่านเซอร์เป็นสมบัติของชาติ ดังนั้นเซอร์เดวิดพูดอะไรออกมาแต่ละครั้งที่เกี่ยวกับสิ่งแวดล้อมคนจะต้องตั้งใจฟัง
ผมได้ยินถึงความงามของแม่น้ำโขงครั้งแรกเมื่อนานมาแล้วก่อนที่จะย้ายมาอยู่เอเชีย ชาวอเมริกันและชาวไทยต่างให้ความเคารพแม่น้ำในประเทศของเราเหมือนกัน ผมเติบโตขึ้นใกล้กับแม่น้ำมิสซิสซิปปี ซึ่งมีบทบาทอย่างมากในขนบประเพณีของอเมริกา และเป็นเส้นชีวิตทางเศรษฐกิจตลอดประวัติศาสตร์ของเรา ในภาษาของชนพื้นเมืองอเมริกันที่ตั้งชื่อแม่น้ำสายนี้ “มิสซิสซิปปี” หมายถึง “บิดาแห่งสายน้ำ” ส่วนคำว่า “แม่น้ำ” ในภาษาไทย หมายถึง “มารดาแห่งสายน้ำ” อันสะท้อนถึงสายสัมพันธ์ระหว่างประเทศของเราทั้งสอง
หนึ่งในสามของโลกอยู่ภายใต้การล็อคดาวน์ การจราจรทางอากาศลดลง โรงงานต้องหยุดเดินเครื่องจักร และชีวิตของมนุษย์จำนวนหนึ่งก็ต้องกักตัวอยู่บ้านชั่วคราว เหตุผลเหล่านี้เองทำให้คุณภาพอากาศเมืองใหญ่ของโลกดีขึ้นอย่างเห็นได้ชัด ข้อมูลทางวิทยาศาสตร์แสดงให้เห็นว่ามลพิษทางอากาศในแต่ละเมืองลดลงอย่างมาก ไนโตรเจนไดออกไซด์ในกรุงปารีสลดลง 54% รวมไปถึงในมาดริด มิลาน และโรมที่ลดลงเกือบ 50%