COP31 ส่อสะดุดร่างข้อตกลงถอยหลังเมินเลิกฟอสซิลลดเงินช่วยเหลือ

กลุ่มอุตสาหกรรมยักษ์ใหญ่กว่า 100 กลุ่มกดดันการประชุม COP31 ลดเงินช่วยประเทศกำลังพัฒนาลงกว่า 70% ส่อตัดถ้อยคำเปลี่ยนผ่านออกจากเชื้อเพลิงฟอสซิล

บริษัทเชื้อเพลิงฟอสซิลและกลุ่มอุตสาหกรรมมลพิษกว่า 100 กลุ่มส่งตัวแทนร่วมประชุม ขณะที่เงินทุนสาธารณะด้านสภาพภูมิอากาศที่ประเทศร่ำรวยประกาศให้ประเทศกำลังพัฒนาลดลงกว่า 70% จับตาร่างข้อตกลงฉบับล่าสุดที่ตัดทั้งถ้อยคำ “เปลี่ยนผ่านออกจากเชื้อเพลิงฟอสซิล” และ “ตัวเลขเป้าหมายเงินปรับตัวต่อโลกร้อน” ก่อนผลการเจรจาอย่างเป็นทางการจะออกมา

การประชุมรัฐภาคีกรอบอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ครั้งที่ 31 หรือ COP31 ที่เมืองอันตัลยา ประเทศตุรกี ซึ่งจัดขึ้นระหว่างวันที่ 9–20 พฤศจิกายน 2569 กำลังเผชิญแรงกดดันอย่างหนักในช่วงโค้งสุดท้าย หลังร่างข้อตกลงฉบับล่าสุดถูกวิพากษ์วิจารณ์ว่าลดระดับความเข้มข้นของมาตรการรับมือวิกฤตภูมิอากาศ โดยเฉพาะการลดการใช้เชื้อเพลิงฟอสซิลและการสนับสนุนเงินทุนแก่ประเทศกำลังพัฒนา

แม้การประชุมจะเข้าสู่วันสุดท้ายตามกำหนด แต่จนถึงวันที่ 20 พฤศจิกายน ยังไม่มีข้อสรุปอย่างเป็นทางการ และมีแนวโน้มว่าการเจรจาจะต้องขยายเวลาออกไป เนื่องจากประเทศต่างๆ ยังเห็นต่างกันในประเด็นสำคัญ ทั้งเรื่องพลังงาน เงินทุน การปรับตัวต่อผลกระทบ และความรับผิดชอบของประเทศร่ำรวยต่อวิกฤตที่ประเทศยากจนได้รับผลกระทบอย่างรุนแรง

บริษัทกลุ่มทุนฟอสซิลกว่า 100 กลุ่ม เข้าร่วมเวทีแก้โลกร้อน
หนึ่งในประเด็นที่ถูกตั้งคำถามตั้งแต่ต้นการประชุม คือความโปร่งใสและอิทธิพลของกลุ่มธุรกิจที่มีผลประโยชน์เกี่ยวข้องกับเชื้อเพลิงฟอสซิล

รายงานวิเคราะห์ของเครือข่าย Kick Big Polluters Out (KBPO) ซึ่งเผยแพร่เมื่อวันที่ 13 พฤศจิกายน พบว่า มีบริษัทและสมาคมอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ที่ถูกจัดอยู่ในกลุ่มผู้ก่อมลพิษรายใหญ่ หรือ Big Polluters จำนวน 103 กลุ่ม ส่งผู้แทนเข้าร่วม COP31 โดยครอบคลุมธุรกิจเชื้อเพลิงฟอสซิล การเงิน เกษตรอุตสาหกรรม อาหาร และเทคโนโลยี

ในจำนวนนี้ประกอบด้วยองค์กรด้านอุตสาหกรรมฟอสซิล 60 กลุ่ม บริษัทการเงิน 16 กลุ่ม ธุรกิจเกษตรและอาหารอุตสาหกรรม 6 กลุ่ม บริษัทเทคโนโลยีขนาดใหญ่ 3 กลุ่ม และองค์กรข้ามอุตสาหกรรมอีก 20 กลุ่ม

กลุ่มผู้แทนเหล่านี้รวมถึงบริษัทน้ำมันและก๊าซรายใหญ่ เช่น ExxonMobil และ TotalEnergies ตลอดจนสถาบันการเงินที่มีบทบาทสนับสนุนเงินทุนแก่ธุรกิจเชื้อเพลิงฟอสซิล โดยการวิเคราะห์ของ KBPO ระบุว่า ธนาคาร 30 แห่งที่มีผู้แทนเข้าร่วม COP31 มีประวัติสนับสนุนเงินทุนให้กับธุรกิจฟอสซิลรวมกันมากกว่า 2.2 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐในช่วง 5 ปีที่ผ่านมา

สิ่งที่ทำให้เกิดข้อกังวลมากขึ้น คือจำนวนผู้แทนจากบางกลุ่มธุรกิจมีมากกว่าคณะผู้แทนของประเทศที่ได้รับผลกระทบจากวิกฤตภูมิอากาศอย่างหนัก เช่น เนปาล ซึ่งเผชิญความเสี่ยงจากธารน้ำแข็งและภัยพิบัติบนเทือกเขาหิมาลัย โดยรายงานของ The Guardian ระบุว่าคณะผู้แทนเนปาลมีจำนวนเพียงประมาณหนึ่งในหกของกลุ่มธุรกิจบางกลุ่มที่เข้าร่วมการประชุม

นอกจากนี้ Transparency International ยังเตือนว่า กระบวนการ COP ยังขาดมาตรการป้องกันผลประโยชน์ทับซ้อนที่มีประสิทธิภาพ โดยพบว่าในการประชุม COP30 ที่บราซิลเมื่อปี 2568 ผู้เข้าร่วมในคณะผู้แทนระดับประเทศถึง 54% ไม่เปิดเผยประเภทความเกี่ยวข้องของตนเอง หรือระบุสถานะกว้าง ๆ เช่น “แขก” และ “อื่น ๆ” ทำให้ตรวจสอบความเชื่อมโยงกับกลุ่มผลประโยชน์ได้ยาก

ประเด็นนี้จึงไม่ได้จำกัดอยู่เพียงว่าบริษัทเหล่านี้มีสิทธิเข้าร่วมประชุมหรือไม่ แต่คือการสร้างหลักประกันว่า ผู้ที่มีผลประโยชน์จากการผลิตและใช้เชื้อเพลิงฟอสซิลจะไม่สามารถใช้อิทธิพลเหนือกระบวนการกำหนดนโยบายที่มีเป้าหมายลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของโลก

เงินช่วยประเทศยากจนหดตัวกว่า 70%
อีกประเด็นใหญ่ที่กำลังสร้างความขัดแย้งในการเจรจา คือเงินทุนด้านสภาพภูมิอากาศ หรือ Climate Finance ซึ่งเป็นกลไกสำคัญในการช่วยประเทศกำลังพัฒนาลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ปรับตัวต่อภัยพิบัติ และฟื้นฟูความเสียหายจากผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ

รายงานวิเคราะห์ของ Carbon Brief เมื่อวันที่ 11 พฤศจิกายน 2569 พบว่า เงินทุนสาธารณะที่ประเทศพัฒนาแล้วประกาศให้การสนับสนุนประเทศกำลังพัฒนาในช่วงหลายปีข้างหน้า ลดลงมากกว่า 70% โดยวงเงินที่มีการประกาศให้คำมั่นใหม่เหลือประมาณ 11,700 ล้านดอลลาร์สหรัฐต่อปี จากระดับประมาณ 40,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐต่อปีในช่วงก่อนหน้า

สาเหตุสำคัญมาจากคำมั่นด้านเงินทุนหลายชุดสิ้นสุดลงในปี 2568 ขณะที่สหรัฐฯ ถอนตัวจากความพยายามด้านสภาพภูมิอากาศระหว่างประเทศ และหลายประเทศในยุโรปลดงบประมาณความช่วยเหลือระหว่างประเทศ

รายงานระบุว่า จนถึงช่วงเวลาที่วิเคราะห์ มีเพียง 6 ประเทศที่ประกาศคำมั่นด้านเงินทุนระยะหลายปีชุดใหม่ โดยในจำนวนนี้มีประเทศผู้บริจาครายใหญ่เพียงสหราชอาณาจักร ขณะที่เยอรมนี ฝรั่งเศส และญี่ปุ่นยังไม่มีแผนคำมั่นชุดใหม่ที่ชัดเจน ส่วนสหรัฐฯ ไม่คาดว่าจะให้เงินทุนด้านสภาพภูมิอากาศอย่างเป็นทางการในช่วงต่อไป

ภาพดังกล่าวสะท้อนความย้อนแย้งของความรับผิดชอบต่อวิกฤตภูมิอากาศ เพราะประเทศกำลังพัฒนาจำนวนมากมีส่วนปล่อยก๊าซเรือนกระจกสะสมในอดีตน้อยกว่าประเทศอุตสาหกรรม แต่กลับต้องรับมือกับน้ำท่วม ภัยแล้ง คลื่นความร้อน พายุ และระดับน้ำทะเลที่สูงขึ้น โดยมีทรัพยากรทางการเงินและเทคโนโลยีจำกัดกว่า

ข้อมูลจากโครงการสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติ (UNEP) ในรายงาน Adaptation Gap Report 2026 ระบุว่า เงินทุนสาธารณะด้านการปรับตัวต่อสภาพภูมิอากาศที่ไหลจากประเทศพัฒนาแล้วไปยังประเทศกำลังพัฒนาในปี 2567 อยู่ที่ประมาณ 28,200–31,700 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ขณะที่ความต้องการเงินทุนเพื่อการปรับตัวของประเทศกำลังพัฒนาอาจสูงถึง 305,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐต่อปีภายในปี 2578

หมายความว่า แม้ประเทศต่าง ๆ จะสามารถเพิ่มเงินทุนด้านการปรับตัวได้ตามเป้าหมายที่ COP30 เคยเสนอไว้ ก็ยังครอบคลุมความต้องการได้เพียงประมาณ 20–29% เท่านั้น

ส่วนกองทุนเพื่อรับมือความสูญเสียและความเสียหาย (Fund for responding to Loss and Damage) ซึ่งจัดตั้งขึ้นเพื่อช่วยเหลือประเทศที่ได้รับผลกระทบจากวิกฤตภูมิอากาศ ก็ยังมีช่องว่างระหว่างความต้องการกับเงินทุนที่มีอยู่ โดยคำขอรับการสนับสนุนรอบแรกมีมูลค่ารวม 2,800 ล้านดอลลาร์สหรัฐ แต่กรอบเงินทุนเริ่มต้นมีเพียง 342 ล้านดอลลาร์สหรัฐ

ร่างข้อตกลงฉบับใหม่ตัดคำว่า “เชื้อเพลิงฟอสซิล” ออกจากเอกสาร
ประเด็นที่สร้างแรงวิพากษ์วิจารณ์มากที่สุดในช่วงท้าย COP31 คือการเปลี่ยนแปลงเนื้อหาในร่างข้อตกลงฉบับล่าสุด สำนักข่าว Reuters รายงานเมื่อวันที่ 19 พฤศจิกายนว่า ร่างข้อตกลงฉบับใหม่ได้ตัดถ้อยคำที่กล่าวถึงการยุติการใช้เชื้อเพลิงฟอสซิลออกทั้งหมด เมื่อเทียบกับร่างฉบับแรกที่เผยแพร่เมื่อวันที่ 16 พฤศจิกายน ซึ่งมีเนื้อหาอ้างถึงการลดการใช้เชื้อเพลิงฟอสซิลและการเร่งเปลี่ยนผ่านด้านพลังงาน

นอกจากนั้น ยังมีการตัดตัวเลขเป้าหมายเงินทุนเพื่อการปรับตัวต่อสภาพภูมิอากาศอย่างน้อย 120,000 ล้านดอลลาร์ต่อปีออกจากร่างข้อตกลง ทั้งที่ก่อนหน้านี้ถูกเสนอให้เป็นเป้าหมายสำคัญในการเพิ่มการสนับสนุนประเทศกำลังพัฒนาภายในปี 2578 ทำให้หลายองค์กรด้านสิ่งแวดล้อมและประเทศที่ได้รับผลกระทบออกมาแสดงความกังวล โดยมองว่าร่างฉบับใหม่ลดความชัดเจนของพันธสัญญา ทั้งเรื่องการเปลี่ยนผ่านออกจากเชื้อเพลิงฟอสซิลและการจัดหาเงินทุนให้ประเทศเปราะบาง

อย่างไรก็ตาม ประธาน COP31 ฝ่ายตุรกี มูรัต คูรุม และฝ่ายออสเตรเลีย คริส โบเวน ชี้แจงว่า การเจรจาจำเป็นต้องหาข้อสรุปที่ทุกประเทศสามารถยอมรับร่วมกันได้ และมุ่งเน้นการผลักดันพันธสัญญาที่เคยตกลงกันไว้ให้เกิดผลจริง มากกว่าการกล่าวซ้ำถึงเป้าหมายเดิม

ความขัดแย้งดังกล่าวทำให้ปานามาประกาศเตรียมคัดค้านข้อตกลงอย่างเป็นทางการ หากร่างสุดท้ายไม่สะท้อนประเด็นการจัดหาเงินทุนด้านภูมิอากาศ การจำกัดการผลิตน้ำมัน และการยอมรับว่าเป้าหมายด้านภูมิอากาศที่ตกลงกันไว้ยังไม่บรรลุผล

เป้าหมายเพิ่มสัดส่วนการใช้ไฟฟ้า 35% ยังมีคำถามเรื่องพลังงานสะอาด
อีกหนึ่งข้อเสนอสำคัญของประเทศเจ้าภาพ คือเป้าหมายเพิ่มสัดส่วนการใช้ไฟฟ้าในพลังงานขั้นสุดท้ายทั่วโลกเป็น 35% ภายในปี 2578 จากระดับประมาณ 21–23% ในปัจจุบัน โดยเรียกว่าเป้าหมาย 35-by-35

แนวคิดนี้มุ่งผลักดันการใช้ไฟฟ้าแทนเชื้อเพลิงฟอสซิลในภาคขนส่ง อุตสาหกรรม และอาคาร ซึ่งอาจช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้ หากไฟฟ้าที่ใช้ผลิตมาจากพลังงานหมุนเวียน เช่น แสงอาทิตย์และลม

แต่ข้อกังวลคือ ร่างข้อตกลงฉบับล่าสุดไม่ได้ระบุชัดเจนว่าไฟฟ้าที่เพิ่มขึ้นต้องมาจากพลังงานหมุนเวียน จึงมีคำถามว่าการเพิ่มสัดส่วนการใช้ไฟฟ้าจะนำไปสู่การลดการปล่อยก๊าซจริงหรือไม่ หากไฟฟ้าส่วนหนึ่งยังผลิตจากโรงไฟฟ้าถ่านหิน ก๊าซธรรมชาติ หรือเชื้อเพลิงฟอสซิลชนิดอื่น

ขณะเดียวกัน ประเทศกำลังพัฒนาบางประเทศแสดงความกังวลว่า การเปลี่ยนผ่านไปสู่ระบบไฟฟ้าต้องใช้เงินลงทุนจำนวนมาก ทั้งโครงข่ายไฟฟ้า ระบบกักเก็บพลังงาน และเทคโนโลยีใหม่ จึงไม่ควรกำหนดเป้าหมายโดยไม่มีหลักประกันด้านเงินทุนและการถ่ายทอดเทคโนโลยีที่เพียงพอ

จนถึงช่วงก่อนปิดการประชุม มีรายงานว่าประมาณ 75 ประเทศสนับสนุนข้อเสนอ 35-by-35 แต่ยังไม่มีฉันทามติในวงกว้าง

โลกกำลังเข้าใกล้จุดที่ทะลุ 1.5 องศาเซลเซียส
สิ่งที่ทำให้การเจรจา COP31 มีความสำคัญยิ่งขึ้น คือสถานการณ์ทางวิทยาศาสตร์ที่ชี้ว่าโลกกำลังเข้าใกล้การเกินเป้าหมายจำกัดอุณหภูมิเฉลี่ยไม่ให้สูงเกิน 1.5 องศาเซลเซียสเมื่อเทียบกับยุคก่อนอุตสาหกรรม

ร่างข้อตกลง COP31 ฉบับหนึ่งมีเนื้อหาที่ระบุเป็นครั้งแรกว่า ประเทศต่าง ๆ รับทราบการคาดการณ์ว่าอุณหภูมิโลกมีแนวโน้มจะสูงเกินระดับ 1.5 องศาเซลเซียส และยอมรับว่าการเปลี่ยนผ่านทั่วโลกไปสู่การปล่อยก๊าซเรือนกระจกต่ำและการพัฒนาที่รับมือกับสภาพภูมิอากาศได้ เป็นทิศทางที่ไม่อาจย้อนกลับได้

แต่การยอมรับความเสี่ยงในเอกสารไม่ได้หมายความว่าประเทศต่าง ๆ มีมาตรการเพียงพอที่จะควบคุมอุณหภูมิได้จริง เพราะความท้าทายสำคัญยังอยู่ที่การลดการใช้ถ่านหิน น้ำมัน และก๊าซธรรมชาติให้เร็วพอ รวมถึงการจัดหาเงินทุนเพื่อให้ประเทศกำลังพัฒนาสามารถเปลี่ยนผ่านได้โดยไม่ต้องแบกรับต้นทุนทั้งหมดเพียงลำพัง

ขณะเดียวกัน การประชุมยังมีประเด็นเรื่องการเงินเพื่อการเปลี่ยนผ่าน การปรับตัว และการสูญเสียและความเสียหายที่ยังหาข้อยุติไม่ได้ โดยรายงานสรุปการเจรจาประจำวันที่ 18 พฤศจิกายนของสถาบันระหว่างประเทศเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน (IISD) ระบุว่า ประเทศต่าง ๆ ยังมีความเห็นแตกต่างในหลายหัวข้อ รวมถึงโครงการทำงานด้านการลดก๊าซเรือนกระจกและแนวทางจัดหาเงินทุนเพื่อการปรับตัว

COP31 จะจบด้วยฉันทามติหรือเพียงข้อตกลงที่ทุกฝ่ายยอมรับได้?
เมื่อเข้าสู่วันที่ 20 พฤศจิกายน การประชุม COP31 จึงไม่ได้เผชิญเพียงความท้าทายในการหาข้อสรุปทางเทคนิค แต่ยังเป็นบททดสอบความเชื่อมั่นต่อกระบวนการเจรจาด้านภูมิอากาศของสหประชาชาติ

ด้านหนึ่ง ประเทศเจ้าภาพต้องการผลลัพธ์ที่ทุกประเทศยอมรับได้ แต่อีกด้าน ประเทศที่เปราะบางต่อวิกฤตภูมิอากาศต้องการข้อตกลงที่มีความชัดเจนทั้งการลดการใช้เชื้อเพลิงฟอสซิล การเพิ่มเงินทุน และการรับผิดชอบต่อความเสียหายที่เกิดขึ้นแล้ว

ความเคลื่อนไหวในช่วงท้ายสะท้อนว่า ประเด็นสำคัญไม่ได้อยู่ที่การมีถ้อยคำสวยงามในเอกสาร แต่คือการทำให้คำมั่นของประเทศต่างๆ มีเงินทุนรองรับ มีกรอบเวลาที่ชัดเจน และสามารถตรวจสอบความคืบหน้าได้

สำหรับประเทศกำลังพัฒนา รวมถึงประเทศไทย ผลการประชุมครั้งนี้จะมีความหมายโดยตรงต่อการเข้าถึงเงินทุนเพื่อรับมือภัยพิบัติ การปรับตัวของภาคเกษตร การจัดการน้ำ การปกป้องเมืองชายฝั่ง และการเปลี่ยนผ่านระบบพลังงาน

คำถามสำคัญจึงอยู่ที่ว่า COP31 จะสามารถรักษาความก้าวหน้าที่เคยตกลงกันไว้ และยกระดับความร่วมมือให้ทันกับวิกฤตที่กำลังเกิดขึ้นได้หรือไม่ หรือท้ายที่สุดจะได้เพียงข้อตกลงที่ทุกฝ่ายยอมรับได้บนโต๊ะเจรจา แต่ยังไม่เพียงพอที่จะเปลี่ยนแปลงสถานการณ์จริงนอกห้องประชุม

อ้างอิง:
• More than 100 companies and groups linked to fossil fuels represented at Cop31, study says, The Guardian
• Big Polluters at the COP31 climate talks, Kick Big Polluters Out
• COP31 begins with trust at stake as integrity safeguards remain missing, Transparency International
• Climate-finance pledges fall 70% as countries meet at COP31, Carbon Brief
• Adaptation Gap Report 2026, United Nations Environment Programme (UNEP)
• COP31 draft drops fossil fuel language as talks near deadline, Reuters
• Nations demand fuel cuts as UN climate talks are wrapping up in Turkey, Associated Press
• Daily report for 18 November 2026, IISD Earth Negotiations Bulletin

Related posts

วิถีเดิม-น้ำ-ระบบนิเวศเปลี่ยนไปทำชนพื้นเมืองแอมะซอนร้องขออาหาร?

เทียบมลพิษในไทยกับหายนะโลกจากมินามาตะถึงฝุ่นพิษลอนดอน

แน่ใจจริงๆ หรือจะชวนญี่ปุ่นตั้งนิคมรีไซเคิลขยะขณะที่มลพิษยังท่วมเมือง