นัดค้านผังเมืองใหม่ พื้นที่รับน้ำ กทม.ลดแสนไร่กลายเป็นหมู่บ้านจัดสรร?

สภาผู้บริโภคนัดรวมพลคนกรุงคัดค้านผังเมืองฉบับใหม่ 24 ต.ค. ที่รัฐสภา หลังพบพื้นที่รับน้ำลดลงนับแสนไร่ แต่กลายเป็นหมู่บ้านจัดสรรของเอกชน

สภาผู้บริโภคเปิดข้อมูลร่างผังเมืองรวมกรุงเทพมหานครฉบับใหม่ หรือ ผังเมืองใหม่ หลังพบการเปลี่ยนแปลงการใช้ประโยชน์ที่ดินครั้งใหญ่ เมื่อเปรียบเทียบกับผังเมืองปี 2556 โดยเฉพาะพื้นที่อนุรักษ์ชนบทและเกษตรกรรมที่มีบทบาทรองรับน้ำหลาก ลดลงเกือบ 100,000 ไร่

ขณะที่ภาพถ่ายดาวเทียมเผยให้เห็นพื้นที่บางส่วนที่เคยกำหนดเป็นพื้นที่รับน้ำ กลับถูกพัฒนาเป็นหมู่บ้านจัดสรรไปแล้วเป็นจำนวนมาก ตั้งคำถาม กทม.อนุญาตให้ก่อสร้างได้อย่างไร หวั่นร่างผังเมืองใหม่กลายเป็นเครื่องมือฟอกขาวการใช้ที่ดินที่อาจขัดต่อกฎหมายผังเมืองเดิม ซ้ำเติมปัญหาน้ำท่วมและกระทบสิทธิประชาชน

นายก้องศักดิ์ สหะศักดิ์มนตรี อนุกรรมการด้านอสังหาริมทรัพย์และที่อยู่อาศัย สภาผู้บริโภค เปิดเผยเมื่อเร็วๆ ว่า ร่างผังเมืองรวมกรุงเทพมหานคร (ปรับปรุงครั้งที่ 4) มีการเปลี่ยนแปลงการใช้ประโยชน์ที่ดินอย่างมีนัยสำคัญ โดยเฉพาะการลดพื้นที่อนุรักษ์ชนบทและเกษตรกรรมที่มีบทบาทเป็นพื้นที่รองรับน้ำตามธรรมชาติ ขณะที่พื้นที่รองรับการพัฒนาอสังหาริมทรัพย์กลับเพิ่มขึ้น ส่งผลให้เกิดข้อกังวลว่าผังเมืองใหม่อาจให้ความสำคัญกับการขยายตัวของธุรกิจมากกว่าความปลอดภัยและคุณภาพชีวิตของประชาชน

ขณะที่เหตุการณ์มหาอุทกภัยในกรุงเทพฯ ที่เกิดขึ้นล่าสุด ได้นำภาพถ่ายดาวเทียมมาเปรียบเทียบกับพื้นที่ทางน้ำหลาก (Floodway) ฝั่งตะวันออก และพื้นที่อนุรักษ์ชนบทและเกษตรกรรมฝั่งตะวันตกตามผังเมืองรวมกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2556 ที่บังคับใช้อยู่ในปัจจุบัน พบว่าพื้นที่บางส่วนปรากฏเป็นหมู่บ้านจัดสรรแล้ว ซึ่งถือว่าละเมิดกฎหมายอย่างชัดเจน

“คนที่ได้รับผลกระทบเรื่องน้ำท่วมตอนนี้ จะรู้ซึ้งถึงผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงผังเมือง จากการลดพื้นที่รับน้ำ และเปิดให้บ้านจัดสรรเข้าไปสร้างหมู่บ้าน ที่อยู่อาศัย รู้หรือไม่ว่าประชาชนกำลังซื้อบ้านที่ตั้งขวางทางน้ำ บนพื้นที่รับน้ำไปเป็นที่อยู่อาศัยกัน” นายก้องศักดิ์ กล่าว

เปิดภาพถ่ายดาวเทียมพื้นที่รับน้ำกลายเป็นหมู่บ้านจัดสรร
นายก้องศักดิ์กล่าวว่า พื้นที่สีเขียวลายทแยงตามผังเมืองเดิมมีความสำคัญต่อระบบรองรับและระบายน้ำ เนื่องจากหลายบริเวณเป็นพื้นที่ลุ่มต่ำ แต่เมื่อมีการเปลี่ยนประเภทการใช้ประโยชน์ที่ดิน เพื่อเปิดทางให้พัฒนาเป็นโครงการที่อยู่อาศัย บ้านจัดสรร โดยไม่คำนึงถึงสภาพภูมิประเทศที่แท้จริง ย่อมส่งผลให้พื้นที่รองรับน้ำลดลง และเพิ่มความเสี่ยงที่ประชาชนจะซื้อที่อยู่อาศัยใน”พื้นที่น้ำท่วม”โดยไม่ทราบข้อจำกัดของพื้นที่อย่างเพียงพอ

ที่สำคัญ ข้อมูลจากภาพถ่ายดาวเทียมทำให้เกิดคำถามว่า เหตุใดพื้นที่ที่เคยถูกกำหนดให้เป็นพื้นที่อนุรักษ์ชนบทและเกษตรกรรม จึงสามารถพัฒนาเป็นหมู่บ้านจัดสรรได้เป็นจำนวนมาก และการก่อสร้างเหล่านั้นได้รับอนุญาตตามข้อกำหนดผังเมืองเดิมอย่างถูกต้องหรือไม่

นอกจากนี้ หากตรวจพบแล้วว่า มีการอนุญาตก่อสร้างหรือจัดสรรที่ดินโดยฝ่าฝืนข้อกำหนดผังเมืองเดิม แต่ร่างผังเมืองใหม่กลับเปลี่ยนประเภทพื้นที่ให้รองรับการพัฒนาเพื่อรองรับการกระทำผิดเหล่านั้น ก็อาจทำให้เกิดความเสี่ยงที่การปรับผังเมืองถูกใช้เป็นเครื่องมือรับรองสภาพการใช้ประโยชน์ที่ดินที่เกิดขึ้นไปแล้ว ที่เสมือนเป็นการฟอกขาวแทนการตรวจสอบและบังคับใช้กฎหมายอย่างจริงจัง

“ผังเมืองเดิมกำหนดให้พื้นที่เหล่านี้เป็นพื้นที่รับน้ำ แต่เมื่อซ้อนภาพถ่ายดาวเทียมกลับพบว่าหลายแห่งกลายเป็นหมู่บ้านจัดสรรไปแล้ว คำถามคือ กทม. ปล่อยให้เกิดขึ้นได้อย่างไร และหากผังเมืองใหม่เปลี่ยนข้อกำหนดให้รองรับการพัฒนาเหล่านี้ ก็ต้องตอบคำถามให้ชัดเจนว่า “กำลังฟอกขาวให้แก่การกระทำที่ผิดกฎหมายไปแล้วหรือไม่?” นายก้องศักดิ์ กล่าว

นอกจากนี้ การเปลี่ยนพื้นที่รับน้ำเป็นพื้นที่พัฒนาอสังหาริมทรัพย์ไม่ได้เป็นเพียงปัญหาด้านการใช้ประโยชน์ที่ดิน แต่ยังส่งผลต่อความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สินของประชาชนโดยตรง รวมถึงความเสียหายที่จะมีต่อพื้นที่ และเมืองในที่สุดด้วย เพราะเมื่อพื้นที่ลุ่มต่ำถูกถมและพัฒนาเป็นสิ่งปลูกสร้าง ความสามารถในการรองรับน้ำตามธรรมชาติย่อมต้องลดลง และทำให้น้ำต้องหาที่ไหล ทางไปสะสมกันในพื้นที่อื่นมากขึ้น ส่งผลถึงการเอ่อท่วมทั้งที่รอการระบาย หรือ อุดตันสะสมรอการระเหยในที่สุด

ข้อกังวลนี้ยิ่งมีน้ำหนักมากขึ้นเมื่อพิจารณาจากเหตุการณ์น้ำท่วมกรุงเทพมหานครช่วงปลายเดือนกันยายน มาจนถึงเดือนตุลาคม 2569 โดยเครือข่ายภาคประชาชนที่เรียกร้องให้ทบทวนร่างผังเมือง ระบุว่ามีพื้นที่ได้รับผลกระทบอย่างน้อย 15 เขต และตั้งข้อสังเกตถึงความสัมพันธ์ระหว่างการพัฒนาพื้นที่รับน้ำกับความเสียหายจากอุทกภัย อย่างไรก็ตาม ยังต้องมีการศึกษาทางอุทกวิทยาเพื่อพิสูจน์ความเชื่อมโยงของแต่ละพื้นที่อย่างชัดเจน

“ประชาชนกำลังซื้อพื้นที่ที่เคยเป็นพื้นที่รับน้ำมาเป็นที่อยู่อาศัยโดยไม่รู้ตัว เมื่อเกิดน้ำท่วม คนที่ต้องรับความเสียหายกลับเป็นประชาชน ทั้งที่การวางผังเมืองควรทำหน้าที่ป้องกันความเสี่ยงเหล่านี้ตั้งแต่ต้น” นายก้องศักดิ์ ระบุ

นอกจากการลดพื้นที่อนุรักษ์ชนบทและเกษตรกรรม ก้องศักดิ์ยังตั้งข้อสังเกตว่า ร่างผังเมืองใหม่มีการปรับเงื่อนไขการใช้ประโยชน์ที่ดินหลายประเภท โดยเฉพาะพื้นที่สีเขียวและสีเหลือง ซึ่งอาจเปิดโอกาสให้กิจการที่มีการใช้ที่ดินมากขึ้นเข้าไปตั้งอยู่ในพื้นที่เดิมที่มีข้อจำกัดได้

ตัวอย่างเช่น “พื้นที่สีเขียว”ที่แม้ว่าจะเป็น ”พื้นที่เพื่อการเกษตร” กลับถูกเขียนกำหนดให้เปิดช่องเพื่อรองรับการสร้างบ้านเดี่ยว บ้านแฝด ห้องแถว และโรงแรมขนาด 20 – 80 ห้องได้ หรือแม้แต่ ”พื้นที่สีเหลือง” ซึ่งเป็น“พื้นที่ประเภทที่อยู่อาศัยหนาแน่นน้อย” ก็เปิดทางให้อาคารชุด อพาร์ตเมนต์ ขนาดไม่เกิน 1,000 – ไม่เกิน 10,000 ตารางเมตร

อาคารพาณิชยกรรมขนาดไม่เกิน 1,000 – ไม่เกิน 10,000 ตารางเมตร ที่อาจหมายรวมถึง”สถานประกอบการที่มีลักษณะคล้ายสถานบริการ” เช่น ร้านอาหาร ที่มีการใช้เครื่องเสียง ขายสุรา ทำกิจกรรมคล้ายสถานบริการ สามารถแทรกเข้าไปก่อสร้างขึ้นได้ตามชุมชนพักอาศัยต่างๆ ตามเงื่อนไขที่กำหนดเพิ่มขึ้นมา โดยไม่คำนึงถึงผลกระทบใดๆที่จะเกิดขึ้นเลย ทั้งเรื่องมลภาวะต่างๆจากกิจกรรมการใช้พื้นที่ของร้านประเภทนี้ ที่จะก่อให้เกิดความเดือดร้อนรำคาญ สร้างความเสียหาย รวมถึงเรื่องความปลอดภัยในพื้นที่

อีกประเด็นที่ต้องตรวจสอบคือ ข้อกำหนดเกี่ยวกับการใช้ประโยชน์ที่ดินประเภท “กิจการกำจัดวัตถุอันตราย” และ “การกำจัดมูลฝอยหรือสิ่งปฏิกูล” ที่เปิดช่องทางอนุญาตให้เข้าไปตั้งในพื้นที่สีเขียวที่หมายถึงพื้นที่ทางการเกษตร และพื้นที่สีเขียวลายทแยงที่หมายถึงพื้นที่รับน้ำได้ โดยเฉพาะบริเวณที่เชื่อมโยงกับระบบรับน้ำ เพราะหากเกิดการรั่วไหลหรือปนเปื้อน สารอันตรายอาจแพร่กระจายไปกับน้ำและกระทบประชาชนในพื้นที่ใกล้เคียง

สภาผู้บริโภคจึงเรียกร้องให้ กทม. เปิดเผยรายละเอียด เงื่อนไขในตารางเปรียบเทียบข้อกำหนดการใช้ประโยชน์ที่ดินระหว่างผังเมืองเดิม ปี 2556 กับ ร่างผังเมืองฯ ใหม่อย่างละเอียด เพื่อให้ประชาชนทราบว่ากิจการใดได้รับอนุญาตเพิ่มขึ้น มีเงื่อนไข และผลกระทบอย่างไร รวมถึง ต้องผ่านการประเมินผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมและคุณภาพชีวิตด้วยหรือไม่

อีกประเด็นสำคัญ ที่ส่งจะผลต่อกรรมสิทธิ์และชีวิตความเป็นอยู่ของประชาชนโดยตรง คือ แผนการตัดและขยายถนน 96 สาย คลองระบายน้ำ 23 สาย และ อุโมงค์ระบายน้ำยักษ์ 7 แนว ซึ่งจะส่งผลกระทบต่อเจ้าของที่ดินและประชาชนที่อาศัยอยู่ตามแนวที่ตัดขยายดังกล่าว ที่จะมีดำเนินการเวนคืนในอนาคต

ปัญหาหลักสำคัญ คือ ประชาชนส่วนใหญ่ ดูผังไม่เป็น มองไม่ออก ไม่เข้าใจ และไม่ทราบว่าบ้านหรือที่ดินของตนเองอยู่ในแนวที่ตัดขยายถนนหรือคลองที่กล่าวมา หรือ จะได้รับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงข้อกำหนดการใช้ประโยชน์ที่ดินอย่างไร เพราะเอกสารผังเมืองมีความซับซ้อนและเข้าถึงได้ยาก

แม้กรุงเทพมหานครจะเปิดให้ผู้มีส่วนได้เสีย สามารถตรวจสอบร่างผังเมืองและยื่นคำร้องขอแก้ไข เปลี่ยนแปลง หรือยกเลิกข้อกำหนด ระหว่างวันที่ 10 สิงหาคม – 9 พฤศจิกายน 2569 ตามมาตรา 30 แห่งพระราชบัญญัติการผังเมือง พ.ศ. 2562 แต่สภาผู้บริโภคเห็นว่าการเปิดรับคำร้องตามขั้นตอนกฎหมายเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอ หากประชาชนไม่ได้รับข้อมูลเกี่ยวกับผลกระทบที่เกิดขึ้นกับตนเองอย่างชัดเจน และไม่เข้าใจในผังที่นำไปปิดประกาศไว้

“ข้อบกพร่องที่ร้ายแรงที่สุดคือ กระบวนการจัดทำผังเมืองที่ประชาชนเข้าถึง และทำความเข้าใจได้ยาก ไม่บอกให้ชัดว่า มีผลกระทบอะไรบ้าง ใครบ้างที่จะได้รับผลกระทบ และจะมีมาตรการป้องกันหรือเยียวยาความเสียหายอย่างไร จากร่างผังเมืองรวม กทม.ฉบับนี้ ที่มีผลต่อชีวิตและทรัพย์สินของคนกรุงเทพมหานครโดยตรง” นายก้องศักดิ์ กล่าว

เขาย้ำว่า กรุงเทพมหานครต้องเร่งตรวจสอบการใช้ประโยชน์ที่ดินในพื้นที่อนุรักษ์ชนบทและเกษตรกรรมตามผังเมืองปี 2556 โดยเฉพาะพื้นที่ที่ปรากฏเป็นหมู่บ้านจัดสรรในภาพถ่ายดาวเทียม เพื่อพิสูจน์ว่ามีการอนุญาตก่อสร้างหรือจัดสรรที่ดินโดยชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ หากพบการฝ่าฝืนต้องดำเนินการกับผู้เกี่ยวข้องอย่างจริงจัง

พร้อมกันนี้ ต้องเปิดเผยหลักเกณฑ์และเหตุผลของการเปลี่ยนประเภทการใช้ประโยชน์ที่ดิน รวมถึงผลการศึกษาด้านระบบระบายน้ำ ความเสี่ยงอุทกภัย สิ่งแวดล้อม และผลกระทบต่อประชาชน ก่อนเดินหน้าร่างผังเมืองใหม่

สภาผู้บริโภคจึงเรียกร้องให้กรุงเทพมหานครยกเลิกร่างผังเมืองรวมกรุงเทพมหานคร (ปรับปรุงครั้งที่ 4) ฉบับที่กำลังดำเนินการตามขั้นตอนอยู่ในขณะนี้ และ ให้ทำการจัดทำใหม่ด้วยกระบวนการที่เปิดเผย โปร่งใส และให้ประชาชนชาวกทม.ร่วมคิด แสดงความเห็นในสิ่งที่จะพัฒนาขึ้นมา และทราบถึงผลกระทบที่จะเกิดขึ้น เพื่อให้ถูกต้องตามขั้นตอน กระบวนการมีส่วนร่วมของประชาชนอย่างแท้จริง โดยไม่ใช้การปรับผังเมืองเป็นข้ออ้างละเลยการตรวจสอบการใช้ที่ดินที่อาจขัดต่อกฎหมายเดิม

“ผังเมืองต้องเป็นเครื่องมือคุ้มครองประชาชนคนส่วนใหญ่ ไม่ใช่เครื่องมือเอื้อประโยชน์ต่อกลุ่มทุนธุรกิจใดๆ หากมีการก่อสร้างผิดกฎหมายในพื้นที่รับน้ำ ต้องตรวจสอบและดำเนินการตามกฎหมายทันที ไม่ใช่ปล่อยปละละเลยสมรู้ให้กระทำผิดกันมากมาย แล้วมาเปลี่ยนสีในผังเมืองใหม่ให้รองรับต่อการกระทำผิดกฎหมายที่เกิดขึ้นไปแล้ว” นายก้องศักดิ์ กล่าว

ทั้งนี้ วันที่ 24 ตุลาคม 2569 สภาผู้บริโภคเตรียมจัดกิจกรรม “รวมพลคนเห็นต่างเรื่องผังเมือง” ณ รัฐสภา เพื่อร่วมแสดงจุดยืนคัดค้านร่างผังเมืองรวมกรุงเทพมหานครฉบับใหม่ และ เรียกร้องให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องทบทวนข้อบกพร่องในกระบวนการวางและจัดทำร่างผังเมืองรวมกทม.ที่ผ่านมา ร่วมกันร่างผังเมืองรวมกทม.ฉบับใหม่ ที่ให้ประชาชนรับรู้ เข้าใจ และมีส่วนร่วมอย่างแท้จริง โดยยึดเอาสิทธิ ผลประโยชน์ ความปลอดภัย และคุณภาพชีวิตของประชาชนส่วนใหญ่เป็นสำคัญ

ด้าน กรุงเทพมหานคร ได้ออกประกาศโดยสำนักการวางผังและพัฒนาเมือง ถึงการดำเนินการจัดทำผังเมืองรวมกรุงเทพมหานคร (ปรับปรุงครั้งที่ 4) และได้ปิดประกาศแสดงรายละเอียดการวางและจัดทำผังเมืองรวมกรุงเทพมหานคร ได้แก่ แผนที่ แผนผัง ข้อกำหนดการใช้ประโยชน์ที่ดิน รายการประกอบแผนผัง และเอกสารที่เกี่ยวข้อง เป็นระยะเวลา 90 วัน ระหว่างวันที่ 10 สิงหาคม 2569 ถึง 9 พฤศจิกายน 2569 ผู้มีส่วนได้เสียสามารถยื่นคำร้องเพื่อขอแก้ไข เปลี่ยนแปลง หรือยกเลิกข้อกำหนดได้ ตามมาตรา 30 แห่งพระราชบัญญัติการผังเมือง พ.ศ. 2562