9 ปีรัฐบาลประยุทธ์โรงงานเปิดใหม่กว่า 33,500 แห่ง ต้นตอวิกฤตมลพิษ?

ตลอดเกือบ 9 ปีของรัฐบาล พล.อ.ประยุทธ์ หลังการรัฐประหาร 22 พ.ค. 2557 ไทยส่งเสริมการลงทุนอุตสาหกรรมเข้มข้น โรงงานเปิดใหม่กว่า 3.3 หมื่นแห่ง

ตลอดเกือบ 9 ปีของรัฐบาล พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา หลังการรัฐประหารเมื่อวันที่ 22 พ.ค. 2557 ประเทศไทยเดินหน้านโยบายส่งเสริมการลงทุนและพัฒนาอุตสาหกรรมอย่างเข้มข้น โดยเฉพาะพื้นที่ภาคตะวันออก ซึ่งถูกวางให้เป็นฐานการผลิตและศูนย์กลางอุตสาหกรรมเป้าหมายของประเทศ

ในอีกด้านหนึ่ง รัฐบาล คสช. ยังใช้มาตรา 44 และการแก้ไขกฎหมายหลายฉบับ เพื่อผ่อนคลายข้อจำกัดในการประกอบกิจการบางประเภท โดยเฉพาะโรงไฟฟ้า โรงงานรีไซเคิล โรงบำบัดของเสีย และกิจการกำจัดขยะ

ข้อกังวลไม่ได้อยู่ที่การส่งเสริมการลงทุนเพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่การลดทอนกลไกตรวจสอบก่อนอนุญาต ทั้งการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม การควบคุมการใช้ประโยชน์ที่ดิน และกระบวนการคัดเลือกเอกชนให้เข้ามาดำเนินโครงการของรัฐ

เมื่อพิจารณากฎหมายเหล่านี้ต่อเนื่องกัน ทำให้เห็นภาพการเปลี่ยนแปลงกติกาที่เปิดพื้นที่ให้ภาคธุรกิจมากขึ้น ขณะที่ประชาชนและชุมชนต้องรับความเสี่ยงจากกิจการที่อาจสร้างผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและสุขภาพในระยะยาว

ย้อนรอย 5 กลไกกฎหมายเปิดทางธุรกิจขยะและพลังงาน
1. ปี 2558 ยกเว้น EIA โรงไฟฟ้าขยะทุกขนาด เปลี่ยนไปใช้ CoP
วันที่ 9 ก.ย. 2558 กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมออกประกาศกำหนดประเภทและขนาดของโครงการที่ต้องจัดทำรายงานการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA) ฉบับที่ 7 พ.ศ. 2558 โดยยกเว้นให้โครงการโรงไฟฟ้าขยะมูลฝอยทุกขนาดไม่ต้องจัดทำรายงาน EIA (ช่วง พล.อ.สุรศักดิ์ กาญจนรัตน์ เข้ารับตำแหน่งรมว.ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมแทน พล.อ.ดาว์พงษ์ รัตนสุวรรณ)

ก่อนหน้านั้น โรงไฟฟ้าขยะที่มีกำลังการผลิตตั้งแต่ 10 เมกะวัตต์ขึ้นไปต้องจัดทำรายงาน EIA แต่ประกาศใหม่เปลี่ยนให้ใช้ประมวลหลักการปฏิบัติ (Code of Practice: CoP) แทน ช่วงเวลานั้นภาคประชาสังคมตั้งคำถามคือ CoP ไม่ใช่เครื่องมือที่มีสถานะและกระบวนการตรวจสอบเทียบเท่า EIA เพราะเป็นแนวทางหรือรายการตรวจสอบด้านสิ่งแวดล้อมให้โครงการปฏิบัติตาม

ขณะที่ EIA ต้องผ่านการพิจารณาจากคณะกรรมการผู้ชำนาญการ (คชก.) ซึ่งสามารถตรวจสอบข้อมูล ผลกระทบ และมาตรการป้องกันแก้ไขได้อย่างเป็นระบบ

มูลนิธินิติธรรมสิ่งแวดล้อม (EnLAW) และเครือข่ายภาคประชาชนจึงออกแถลงการณ์คัดค้าน โดยเห็นว่าการยกเว้น EIA อาจลดมาตรการคุ้มครองสิ่งแวดล้อมและสุขภาพของประชาชน และทำให้การจัดการขยะถูกผลักไปสู่รูปแบบโรงไฟฟ้าขยะมากขึ้น ทั้งที่การจัดการขยะควรพิจารณาทางเลือกหลายรูปแบบร่วมกัน

ใครได้ประโยชน์: ผู้ประกอบการโรงไฟฟ้าขยะที่ได้รับความสะดวกจากการไม่ต้องผ่านกระบวนการ EIA แบบเดิมในช่วงที่ประกาศดังกล่าวมีผลใช้บังคับ

ความเสี่ยง: การประเมินผลกระทบก่อนอนุญาตอาจมีความเข้มข้นลดลง โดยเฉพาะการพิจารณาทางเลือกของโครงการและผลกระทบต่อชุมชนโดยรอบ

2. ปี 2559 คำสั่งหัวหน้า คสช. ที่ 4/2559 ยกเว้นผังเมือง เปิดทางโรงงานพลังงานและกำจัดขยะ
วันที่ 20 ม.ค. 2559 พล.อ.ประยุทธ์ ในฐานะหัวหน้า คสช. ใช้อำนาจตามมาตรา 44 ออกคำสั่งหัวหน้า คสช. ที่ 4/2559 เรื่อง การยกเว้นการใช้บังคับกฎกระทรวงให้ใช้บังคับผังเมืองรวมสำหรับการประกอบกิจการบางประเภท

คำสั่งนี้มีผลสำคัญคือ ยกเว้นข้อกำหนดผังเมืองรวมในพื้นที่ทั่วประเทศสำหรับกิจการที่ระบุไว้ เช่น
– โรงไฟฟ้าและกิจการผลิต ส่ง หรือจำหน่ายพลังงานไฟฟ้า
– โรงงานผลิตก๊าซบางประเภท
– โรงบำบัดน้ำเสียและเตาเผาขยะ
– โรงงานคัดแยก ฝังกลบ และรีไซเคิลของเสีย
– กิจการอื่นที่เกี่ยวข้องกับการกำจัดมูลฝอย

เดิมทีผังเมืองรวมเป็นเครื่องมือกำหนดว่าพื้นที่ใดเหมาะสมกับการตั้งโรงงานหรือกิจการประเภทใด เช่น พื้นที่เกษตรกรรม พื้นที่อยู่อาศัย หรือพื้นที่อนุรักษ์ชนบทและสิ่งแวดล้อม เพื่อป้องกันไม่ให้กิจการที่มีผลกระทบสูงเข้าไปตั้งอยู่ใกล้ชุมชนโดยไม่เหมาะสม

แต่คำสั่งฉบับนี้ทำให้หน่วยงานรัฐสามารถอนุมัติหรืออนุญาตกิจการตามประเภทที่กำหนดได้ โดยไม่ต้องยึดข้อห้ามตามผังเมืองรวมในลักษณะเดิม

มูลนิธินิติธรรมสิ่งแวดล้อมเคยตั้งข้อสังเกตว่า คำสั่งดังกล่าวลดทอนมาตรการคุ้มครองสิ่งแวดล้อมเชิงพื้นที่ และทำให้หลายชุมชนต้องเผชิญกับโรงไฟฟ้า โรงงานรีไซเคิล และกิจการกำจัดขยะที่เข้าไปตั้งในพื้นที่ซึ่งเดิมมีข้อจำกัดด้านการใช้ประโยชน์ที่ดิน

ใครได้ประโยชน์: ผู้ประกอบการโรงไฟฟ้า โรงงานรีไซเคิล โรงงานกำจัดขยะและของเสีย รวมถึงกิจการพลังงานที่ต้องการตั้งโรงงานในพื้นที่ซึ่งเดิมมีข้อจำกัดด้านผังเมือง

ความเสี่ยง: ชุมชนมีเครื่องมือควบคุมตำแหน่งที่ตั้งของกิจการที่อาจสร้างมลพิษลดลง และเสี่ยงเกิดโรงงานในพื้นที่ที่ไม่เหมาะสมกับกิจการนั้น

อย่างไรก็ตาม คำสั่งนี้ไม่ได้มีผลใช้บังคับต่อไปอย่างถาวร ล่าสุดในเดือน ก.ค. 2568 สภาผู้แทนราษฎรมีมติยกเลิกคำสั่งดังกล่าว ซึ่งเป็นการปิดช่องทางยกเว้นผังเมืองที่เคยเปิดไว้ในยุค คสช.

3. ปี 2560 แก้ พ.ร.บ.รักษาความสะอาดฯ เปิดทางเอกชนรับกำจัดขยะโดยไม่ถือเป็นการร่วมลงทุน
ปี 2560 มีการแก้ไขพระราชบัญญัติรักษาความสะอาดและความเป็นระเบียบเรียบร้อยของบ้านเมือง พ.ศ. 2535 โดยเพิ่มมาตรา 34/1 เปิดให้ราชการส่วนท้องถิ่นมอบหมายให้เอกชนเข้ามาดำเนินการหรือร่วมดำเนินการเก็บ ขน และกำจัดมูลฝอยได้

สาระสำคัญอยู่ที่การกำหนดว่า การมอบหมายให้เอกชนดำเนินการหรือร่วมดำเนินการดังกล่าว ไม่ให้ถือเป็นการร่วมลงทุนตามกฎหมายว่าด้วยการให้เอกชนร่วมลงทุนในกิจการของรัฐ

ผลคือ โครงการกำจัดขยะที่ดำเนินการตามมาตรานี้ไม่ต้องเข้าสู่กระบวนการตามกฎหมายร่วมลงทุนในรูปแบบเดียวกับโครงการร่วมลงทุนทั่วไป แม้กฎหมายจะยังระบุให้คำนึงถึงหลักเกณฑ์ของกฎหมายร่วมลงทุนประกอบด้วยก็ตาม

นี่เป็นจุดเปลี่ยนสำคัญ เพราะกิจการกำจัดขยะและโรงไฟฟ้าขยะสามารถมีมูลค่าการลงทุนสูงมาก แต่การมอบหมายให้เอกชนดำเนินการกลับถูกจัดวางให้อยู่ภายใต้กลไกเฉพาะของกฎหมายจัดการขยะ แทนที่จะใช้กระบวนการร่วมลงทุนตามกฎหมายหลักอย่างเต็มรูปแบบ

ใครได้ประโยชน์: บริษัทเอกชนที่รับสัมปทานหรือได้รับมอบหมายให้ดำเนินโครงการเก็บ ขน และกำจัดขยะจากองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น

ความเสี่ยง: การกำกับดูแลโครงการขนาดใหญ่และการตรวจสอบความคุ้มค่าของสัญญาอาจมีความซับซ้อนมากขึ้น หากกลไกเฉพาะที่ใช้แทนไม่เข้มแข็งเพียงพอ

4. ปี 2560 ประกาศกระทรวงมหาดไทยวางหลักเกณฑ์คัดเลือกเอกชนกำจัดขยะ
เดือน พ.ย. 2560 กระทรวงมหาดไทยออกประกาศเรื่อง การจัดการมูลฝอย พ.ศ. 2560 เพื่อกำหนดหลักเกณฑ์การมอบหมายให้เอกชนดำเนินการจัดการขยะ

ข้อ 18 กำหนดให้ท้องถิ่นคัดเลือกเอกชนโดยนำหลักเกณฑ์และวิธีการตามกฎหมายจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐมาใช้บังคับโดยอนุโลม และให้ใช้วิธีประมูลก่อน โดยคำนึงถึงผลประโยชน์ที่ราชการส่วนท้องถิ่นและประชาชนจะได้รับอย่างเป็นธรรม

ประเด็นที่ถูกวิพากษ์วิจารณ์คือการใช้คำว่า “โดยอนุโลม” ซึ่งเปิดช่องให้เกิดข้อถกเถียงว่ากระบวนการจัดซื้อจัดจ้างและการอุทธรณ์ต้องปฏิบัติตามกฎหมายจัดซื้อจัดจ้างอย่างไร และมีหลักประกันความเป็นอิสระในการตรวจสอบมากน้อยเพียงใด

เมื่อประกอบกับมาตรา 34/1 ที่ยกเว้นการร่วมลงทุนตามกฎหมายหลัก จึงเกิดข้อกังวลว่าการคัดเลือกเอกชนในโครงการกำจัดขยะมูลค่าหลายพันล้านบาทอาจขาดกลไกตรวจสอบที่เข้มข้นเท่าที่ควร

ใครได้ประโยชน์: เอกชนที่เข้าร่วมประมูลและได้รับสัญญาดำเนินโครงการกำจัดขยะจากท้องถิ่น

ความเสี่ยง: หากการกำหนดคุณสมบัติ การให้คะแนน และการพิจารณาผลตอบแทนไม่โปร่งใส อาจทำให้รัฐและประชาชนเสียประโยชน์จากสัญญาระยะยาว

5. กลไกยกเว้นความรับผิดเจ้าหน้าที่ตามคำสั่ง คสช.
อีกประเด็นที่ต้องพิจารณาควบคู่กันคือการใช้อำนาจตามมาตรา 44 ซึ่งมีบทบัญญัติรับรองความชอบด้วยกฎหมายและความเป็นที่สุดของคำสั่งหัวหน้า คสช. รวมถึงการยกเว้นความรับผิดแก่เจ้าหน้าที่ในบางกรณีที่ปฏิบัติตามคำสั่งโดยสุจริต ไม่เลือกปฏิบัติ และไม่เกินสมควรแก่เหตุ

ตัวอย่างหนึ่งคือคำสั่งหัวหน้า คสช. ที่ 3/2558 ซึ่งกำหนดอำนาจเจ้าพนักงานรักษาความสงบเรียบร้อยและมีบทบัญญัติคุ้มครองเจ้าหน้าที่ที่ปฏิบัติตามคำสั่งดังกล่าว

อย่างไรก็ตาม การยกเว้นความรับผิดนี้ไม่ได้หมายความว่าเจ้าหน้าที่ทุกหน่วยงานจะไม่ต้องรับผิดทางแพ่ง อาญา และวินัยจากการปฏิบัติหน้าที่ทุกกรณี แต่เป็นการคุ้มครองตามเงื่อนไขและขอบเขตที่กฎหมายหรือคำสั่งแต่ละฉบับกำหนด

ข้อกังวลในเชิงหลักการคือ เมื่อรัฐใช้อำนาจพิเศษออกคำสั่งที่มีผลต่อสิทธิชุมชนและการคุ้มครองสิ่งแวดล้อม พร้อมกำหนดกลไกจำกัดความรับผิดและการตรวจสอบในบางกรณี ประชาชนที่ได้รับผลกระทบย่อมเผชิญอุปสรรคในการเรียกร้องความเป็นธรรมมากขึ้น

จากโรงงานขยะสู่การขยายตัวอุตสาหกรรมภาคตะวันออก
แม้กฎหมายทั้ง 5 กลไกข้างต้นจะมุ่งเน้นธุรกิจพลังงานและการจัดการขยะเป็นหลัก แต่ภาพใหญ่ของการเปิดทางให้ทุนอุตสาหกรรมในยุค คสช. ยังต้องพิจารณาควบคู่กับนโยบายเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (EEC) ซึ่งเป็นยุทธศาสตร์สำคัญในการดึงดูดการลงทุนใน 3 จังหวัด ได้แก่ ชลบุรี ระยอง และฉะเชิงเทรา

รัฐบาลผลักดัน EEC ตั้งแต่ปี 2560 ก่อนประกาศใช้พระราชบัญญัติเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก พ.ศ. 2561 เพื่อสร้างระบบนิเวศที่เอื้อต่อการลงทุน ทั้งโครงสร้างพื้นฐาน สิทธิประโยชน์ และการส่งเสริมอุตสาหกรรมเป้าหมาย เช่น ยานยนต์สมัยใหม่ อิเล็กทรอนิกส์อัจฉริยะ หุ่นยนต์ และอุตสาหกรรมการแพทย์

ข้อมูลสำนักงานสถิติแห่งชาติสะท้อนการขยายตัวอย่างชัดเจน โดยจำนวนสถานประกอบการในกลุ่มอุตสาหกรรมเป้าหมายของ EEC เฉพาะภาคการผลิต เพิ่มจาก 854 แห่งในปี 2560 เป็น 1,620 แห่งในปี 2565 หรือเพิ่มขึ้น 89.7% ภายใน 5 ปี

เมื่อแยกรายจังหวัด พบว่าระยองมีจำนวนสถานประกอบการในกลุ่มดังกล่าวเพิ่มขึ้นประมาณ 1.5 เท่า ขณะที่ฉะเชิงเทราเพิ่มขึ้น 83.5%

ตัวเลขนี้ไม่ได้หมายความว่าโรงงานทั้งหมดเกิดขึ้นจากกฎหมาย คสช. หรือ EEC เพียงอย่างเดียว เพราะภาคตะวันออกเป็นฐานอุตสาหกรรมเดิมมายาวนาน และการเติบโตยังมาจากการลงทุนภาคเอกชนและนโยบายส่งเสริมอุตสาหกรรมหลายยุคสมัย แต่สะท้อนให้เห็นว่าในช่วงที่รัฐบาลเร่งสร้างพื้นที่รองรับการลงทุน จำนวนสถานประกอบการในอุตสาหกรรมเป้าหมายเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ

คำถามจึงอยู่ที่การขยายตัวของโรงงานและกิจกรรมอุตสาหกรรมเดินหน้าเร็วกว่าการพัฒนาระบบกำกับดูแลสิ่งแวดล้อมหรือไม่

ตัวเลขร้องเรียนมลพิษภาคตะวันออกพุ่ง
ข้อมูลจากสำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 13 (ชลบุรี) ในรายงานสถานการณ์สิ่งแวดล้อมภาคตะวันออก ปี 2566 ระบุว่า ในปีงบประมาณ 2566 มีเรื่องร้องเรียนด้านสิ่งแวดล้อมที่หน่วยงานดำเนินการตรวจสอบรวม 96 เรื่อง ปัญหาที่มีการร้องเรียนมากที่สุด ได้แก่ น้ำเสีย 35 เรื่อง กลิ่นเหม็น 20 เรื่อง ของเสียอันตราย 18 เรื่อง เสียงดัง 6 เรื่อง ขยะมูลฝอย 4 เรื่อง และฝุ่นละออง 2 เรื่อง

หากพิจารณาเฉพาะ 3 จังหวัด EEC พบว่า ชลบุรีมีเรื่องร้องเรียน 46 เรื่อง ระยอง 17 เรื่อง และฉะเชิงเทรา 20 เรื่อง รวม 83 เรื่องจากทั้งหมด 96 เรื่อง

ขณะที่ปัญหามลพิษทางอากาศในพื้นที่อุตสาหกรรมก็ยังเป็นประเด็นที่ต้องเฝ้าระวัง รายงานฉบับเดียวกันระบุว่า การตรวจวัดสารอินทรีย์ระเหยง่าย (VOCs) ในบรรยากาศปี 2566 ยังพบสารเบนซีน (Benzene) และ 1,3-บิวทาไดอีน (1,3-Butadiene) เป็นสารที่ยังมีปัญหาในพื้นที่

นอกจากนี้ ภาคตะวันออกยังเผชิญปัญหาอุบัติภัยจากกิจกรรมอุตสาหกรรม ทั้งเหตุเพลิงไหม้โรงงาน สารเคมีรั่วไหล น้ำเสีย และการจัดการกากของเสียอุตสาหกรรม ซึ่งล้วนมีความเสี่ยงต่อการปนเปื้อนในดิน แหล่งน้ำ และชุมชนโดยรอบ

ตัวเลขารร้องเรียนไม่สามารถใช้พิสูจน์ได้ว่า โรงงานที่เพิ่มขึ้นเป็นต้นเหตุของปัญหาทุกกรณี แต่เป็นสัญญาณว่าพื้นที่อุตสาหกรรมขนาดใหญ่ยังมีภาระด้านสิ่งแวดล้อมที่ต้องจัดการอย่างจริงจัง

รัฐส่งเสริมการลงทุนแต่ไม่มีใครรับผิดชอบต้นทุนสิ่งแวดล้อม
หากมองย้อนกลับไป การเปลี่ยนแปลงกฎหมายในยุค คสช. ไม่ได้มีเพียงการออกคำสั่งยกเว้นผังเมืองหรือการแก้กฎหมายจัดการขยะ แต่เป็นการปรับโครงสร้างกติกาหลายด้านให้การลงทุนบางประเภทดำเนินการได้สะดวกขึ้น

ในด้านหนึ่ง รัฐบาลต้องการแก้ปัญหาขยะล้นเมือง เพิ่มกำลังการผลิตไฟฟ้า และดึงดูดการลงทุนเพื่อขับเคลื่อนเศรษฐกิจ แต่ในอีกด้านหนึ่ง การลดขั้นตอนหรือยกเว้นกฎเกณฑ์บางอย่างอาจทำให้การประเมินความเสี่ยงด้านสิ่งแวดล้อมและการมีส่วนร่วมของชุมชนไม่เข้มแข็งเท่าที่ควร

กรณีคำสั่ง คสช. ที่ 4/2559 ซึ่งถูกยกเลิกในปี 2568 เป็นบทเรียนสำคัญว่า การกำหนดพื้นที่ตั้งโรงงานไม่ใช่เพียงอุปสรรคต่อการลงทุน แต่เป็นเครื่องมือป้องกันไม่ให้กิจการที่มีความเสี่ยงด้านมลพิษเข้าไปอยู่ใกล้ชุมชนหรือพื้นที่เกษตรกรรมโดยไม่เหมาะสม

ขณะเดียวกัน การขยายตัวของอุตสาหกรรมใน EEC ก็สะท้อนว่า นโยบายส่งเสริมการลงทุนต้องเดินควบคู่กับระบบตรวจสอบโรงงาน การจัดการของเสีย การควบคุมการปล่อยมลพิษ และการเปิดเผยข้อมูลต่อประชาชน

ทั้งนี้ ระหว่างปี 2557–2566 (9 ปี รัฐบาลพล.อ.ประยุทธ์) กรมโรงงานอุตสาหกรรมรายงานว่า ประเทศไทยมีโรงงานอุตสาหกรรมเปิดใหม่รวม 33,500 แห่ง แน่นอนการลงทุนอาจสร้างรายได้และการจ้างงานให้ประเทศ แต่ต้นทุนด้านสิ่งแวดล้อมกลับถูกผลักให้ชุมชนและประชาชนเป็นผู้แบกรับ

ความมั่งคั่งทางเศรษฐกิจที่เกิดขึ้นอาจได้ตัวเลขจีดีพีที่ดูดี (บ้าง) แต่สถานการณ์มลพิษในภาคตะวันออกเวลานี้บ่งชี้ชัดว่า การเปิดประตูอ้ารับการลงทุนที่มุ่งเอื้อประโยชน์กลุ่มใดกลุ่มหนึ่ง ได้สร้างปัญหาให้คนอีกกลุ่มหนึ่งซึ่งไม่คุ้มค่าที่จะแลกให้แผ่นดินต้องปนเปื้อนมลพิษไปอีกนานเท่านาน

อ้างอิง:
• แถลงการณ์ต่อกรณีการยกเว้น EIA โรงไฟฟ้าขยะ, มูลนิธินิติธรรมสิ่งแวดล้อม (EnLAW).
• คำสั่งหัวหน้า คสช. ที่ 4/2559 เรื่อง การยกเว้นการใช้บังคับกฎกระทรวงให้ใช้บังคับผังเมืองรวมสำหรับการประกอบกิจการบางประเภท, สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา.
• คำสั่งหัวหน้า คสช. ที่ 9/2559 เรื่อง การแก้ไขเพิ่มเติมกฎหมายว่าด้วยการส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ, LawPlayer.
• พระราชบัญญัติรักษาความสะอาดและความเป็นระเบียบเรียบร้อยของบ้านเมือง (ฉบับแก้ไขเพิ่มเติม) มาตรา 34/1, ThaiDeka.
• ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง การจัดการมูลฝอย พ.ศ. 2560, ราชกิจจานุเบกษา.
• พระราชบัญญัติเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก พ.ศ. 2561, มาตรา 8, LawPlayer.
• การเปลี่ยนแปลงของกลุ่มอุตสาหกรรมเป้าหมายในเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก, สำนักงานสถิติแห่งชาติ.
• รายงานสถานการณ์สิ่งแวดล้อมภาคตะวันออก ปี 2566, สำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 13 กรมควบคุมมลพิษ.
• ยกเลิกคำสั่ง คสช.ที่ 4/59 ปิดทางโรงงานรุกชุมชน, ไทยพีบีเอส Policy Watch.
• สถิติโรงงานอุตสาหกรรม, กรมโรงงานอุตสาหกรรม.

 

Related posts

จีนกุมแร่แรร์เอิร์ธโลก เชียงรายซ่อนขุมทรัพย์แร่หายาก 1.2 ล้านล้านบาท

ไทยส่งออกสารเคมีไปเมียนมา มลพิษย้อนมากระทบระบบผลิตอาหาร

แม่น้ำเปื้อนสารหนูอาหารไม่ปลอดภัยวิกฤตมลพิษสั่นคลอน ‘ครัวของโลก’