ฤดูกาลจับปลาบึกเขื่อนแก่งกระจาน ปี 2569 ตามแนวคิด “จับ 1 ตัว ปล่อย 100 ตัว” วันแรกจับได้ 9 ตัว น้ำหนักรวม 1,064 กก. มูลค่า 1.49 แสนบาท
นายเอกชัย เตชะวันโต หัวหน้าหน่วยป้องกันและปราบปรามประมงน้ำจืดเขื่อนแก่งกระจาน เปิดเผยเมื่อวันที่ 18 ตุลาคม 2569 ว่า หน่วยงานร่วมกับศูนย์วิจัยและพัฒนาพันธุกรรมสัตว์น้ำเพชรบุรี และกลุ่มผู้ทำการประมงปลาบึกเขื่อนแก่งกระจาน จัดพิธีเปิดฤดูกาลประมงปลาบึกประจำปี โดยเริ่มจับตั้งแต่วันที่ 15 ตุลาคม ถึง 30 พฤศจิกายน 2569
วันแรกของฤดูกาล ชาวประมงจับปลาบึกได้ 9 ตัว น้ำหนักรวม 1,064 กิโลกรัม ตัวเล็กที่สุดหนัก 57 กิโลกรัม ตัวใหญ่ที่สุด 178 กิโลกรัม คิดเป็นมูลค่ารวม 149,335 บาท
จุดเริ่มต้นของปลาบึกในเขื่อนแก่งกระจานย้อนกลับไปถึงปี 2528 เมื่อกรมประมงนำพันธุ์ปลาบึกจากลุ่มน้ำโขงมาปล่อยลงในอ่างเก็บน้ำ เพื่อเพิ่มผลผลิตสัตว์น้ำและสร้างแหล่งอาหารให้ชุมชน
ช่วงแรกชาวประมงบางส่วนเข้าใจว่าปลาที่จับได้เป็นปลาสวาย เนื่องจากมีลักษณะคล้ายกัน แต่เมื่อกรมประมงตรวจสอบจึงพบว่าเป็นปลาบึก และมีการประชาสัมพันธ์ให้งดจับในช่วงที่ปลายังมีขนาดเล็ก เพื่อเปิดโอกาสให้ปลาเติบโต
ต่อมาในปี 2546 มีรายงานการจับปลาบึกขนาดใหญ่ได้อีกครั้ง ก่อนที่การจับปลาบึกในช่วงปลายฝนต้นหนาวจะกลายเป็นกิจกรรมที่ชาวประมงรอคอยทุกปี เมื่อจำนวนปลาที่จับได้และมูลค่าการซื้อขายเพิ่มขึ้น ชุมชนและหน่วยงานประมงจึงร่วมกันวางกติกา เพื่อไม่ให้การจับปลาเกินขีดจำกัดของทรัพยากร
แนวทางนี้พัฒนาสู่การบริหารจัดการประมงโดยชุมชน โดยกลุ่มผู้ประกอบอาชีพประมงเพื่อการอนุรักษ์ตามวิถีเศรษฐกิจพอเพียงเขื่อนแก่งกระจาน ซึ่งจดทะเบียนเป็นองค์กรชุมชนประมงท้องถิ่นในปี 2558 มีสมาชิกจาก 6 ชุมชน ได้แก่ บ้านท่าเรือ บ้านวังวน บ้านท่าลิงลม บ้านพุเข็ม บ้านพุบอน และบ้านน้ำทรัพย์
กติกาจับปลา จำกัดจำนวน ควบคู่กับการปล่อยคืน
ฤดูกาลปี 2569 กำหนดเปิดทำการประมงตั้งแต่วันที่ 15 ตุลาคม ถึง 30 พฤศจิกายน โดยมีเงื่อนไขสำคัญ ได้แก่
– ผู้จับต้องเป็นชาวประมงพื้นบ้านที่ลงทะเบียนและมีบัตร ทบ.3
– กำหนดโควตาจับปลาบึกไว้ไม่เกิน 50 ตัว
– ใช้อวนที่มีขนาดช่องตา 50 เซนติเมตรขึ้นไป เพื่อเปิดโอกาสให้ปลาขนาดเล็กหลุดรอด
– ปล่อยพันธุ์ปลาบึกทดแทน 100 ตัว ต่อปลาที่จับได้ 1 ตัว
– นำรายได้ส่วนหนึ่งเข้าสู่กองทุนประมง เพื่อนำไปสนับสนุนการจัดการทรัพยากรและพัฒนาชุมชน บ้าน วัด และโรงเรียน
ทั้งนี้ กติกาประจำปีอาจกำหนดให้หยุดทำประมงเมื่อครบระยะเวลาหรือครบจำนวนที่อนุญาต แล้วแต่เงื่อนไขใดถึงก่อน เพื่อจำกัดแรงกดดันต่อประชากรปลาในอ่างเก็บน้ำ
ปี 2568 จับได้ 35 ตัว ตั้งเป้าปล่อยทดแทน 3,500 ตัว
ข้อมูลกรมประมงระบุว่า ในฤดูกาลปี 2568 มีการกำหนดจำนวนปลาบึกที่อนุญาตให้จับไว้ 35 ตัว และสามารถจับได้ครบตามจำนวน ชุมชนจึงตั้งเป้าปล่อยปลาบึกทดแทน 3,500 ตัว ตามหลักการจับ 1 ตัว ปล่อย 100 ตัว
ต่อมาเมื่อวันที่ 9 เมษายน 2569 กรมประมงจัดกิจกรรมปล่อยพันธุ์ปลาบึก “เรารักแก่งกระจาน” ครั้งที่ 4 พร้อมเริ่มโครงการฝังไมโครชิปเพื่อติดตามการเจริญเติบโตและการกระจายตัวของปลา โดยปล่อยปลาบึกทดแทนรอบแรก 1,300 ตัว และสุ่มฝังไมโครชิปในปลาบึก 200 ตัว เพื่อรวบรวมข้อมูลประกอบการบริหารจัดการทรัพยากรในระยะยาว
แนวทางดังกล่าวช่วยให้การอนุรักษ์ไม่ได้พึ่งพาเพียงการปล่อยปลาเพิ่ม แต่เริ่มมีเครื่องมือทางวิทยาศาสตร์เข้ามาช่วยติดตามว่าปลาที่ปล่อยลงไปเติบโตและดำรงชีวิตในอ่างเก็บน้ำได้อย่างไร
รายได้ชุมชนต้องเดินคู่กับความยั่งยืน
ข้อมูลฤดูกาลปี 2567 ซึ่งเปิดจับระหว่างวันที่ 8 พฤศจิกายน–15 ธันวาคม สามารถจับปลาบึกได้ 51 ตัว น้ำหนักรวม 5,327 กิโลกรัม สร้างมูลค่ารวมกว่า 763,000 บาท โดยรายได้ส่วนหนึ่งนำเข้าสู่กองทุนปลาบึกและใช้สนับสนุนการปล่อยพันธุ์ปลาทดแทน รวมถึงกิจกรรมพัฒนาชุมชนและสวัสดิการสมาชิก
เทศกาลจับปลาบึกแก่งกระจานจึงเป็นตัวอย่างของการจัดการทรัพยากรที่พยายามประสานอาชีพของชาวประมงเข้ากับการอนุรักษ์ แต่ความสำเร็จในระยะยาวไม่ได้วัดจากจำนวนปลาที่จับได้หรือเงินที่หมุนเวียนในชุมชนเพียงอย่างเดียว หากต้องติดตามด้วยว่าประชากรปลาบึกยังคงอยู่ในระดับเหมาะสม และปลาที่ปล่อยทดแทนสามารถเติบโตได้จริงเพียงใด
การกำหนดโควตา ควบคุมเครื่องมือประมง และติดตามปลาด้วยไมโครชิป จึงเป็นองค์ประกอบที่ควรทำต่อเนื่อง เพื่อให้ทรัพยากรสัตว์น้ำสร้างทั้งอาหาร รายได้ และความมั่นคงให้ชุมชนได้โดยไม่ลดทอนโอกาสของคนรุ่นต่อไป
อ้างอิง:
– 16 เม.ย. 2569 – “กรมประมงชูโมเดลเข้มแข็ง ‘จับ 1 ปล่อย 100’ ฟื้นฟูปลาบึกเขื่อนแก่งกระจาน ตั้งเป้า 3,500 ตัวในปี 2569” , กรมประมง
– 9 เม.ย. 2568 – “กรมประมงจัดพิธีปล่อยพันธุ์ปลาบึก (เรารักแก่งกระจาน) ครั้งที่ 3 ตามแนวคิดของชุมชน ‘จับ 1 ตัว ปล่อย 100 ตัว’” , Thailandplus
– ไม่ระบุวันที่ – “อัครา รมช.เกษตรฯ ขับเคลื่อนนโยบายความมั่นคงทางอาหาร เปิดจับปลาบึกเขื่อนแก่งกระจาน” , กรมประมง
– 20 ธ.ค. 2567 – “ปิดฤดูทำประมงปลาบึกเขื่อนแก่งกระจาน จับได้ ใหญ่สุด 195 กก.” , เดลินิวส์
– 19 พ.ย. 2564 – “เทศกาลจับปลาบึกเขื่อนแก่งกระจาน” , มติชนออนไลน์