ตรังคว้าอันดับ 1 จังหวัดที่มีความอยู่ดีมีสุขสูงสุดของประเทศไทย ปี 2569 ด้วยคะแนน 80.61 จาก 100 คะแนน โดดเด่นด้านสิ่งแวดล้อม
“ตรัง” เป็นเมืองท่องเที่ยวริมทะเลอันดามันที่มีเกาะสวย อาหารอร่อย และวิถีชีวิตเรียบง่าย ไม่เร่งรีบ จนได้รับการกล่าวถึงในฐานะเมือง “สโลว์ไลฟ์” (Slow Life) แต่ผลการประเมินล่าสุดชี้ให้เห็นว่า เสน่ห์ของตรังไม่ได้มีเพียงการท่องเที่ยว ยังมีปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อม คุณภาพชีวิต และพลังของชุมชนที่ทำให้จังหวัดแห่งนี้ก้าวขึ้นมาเป็นจังหวัดที่มีความอยู่ดีมีสุขสูงสุดของประเทศไทย
รายงานดัชนีความอยู่ดีมีสุขของประชากรและสังคมไทย (Thailand Well-Being Index: TWBI) ประจำปี 2569 ซึ่งจัดทำโดยสำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช.) ร่วมกับศูนย์วิชาการนโยบายระบบสุขภาพท้องถิ่น ประเมินสถานการณ์ประชากรและสังคมครบทั้ง 77 จังหวัด โดยใช้ข้อมูล 22 ตัวชี้วัด แบ่งเป็น 5 มิติ ได้แก่ สุขภาพ สังคมและเศรษฐกิจ สิ่งแวดล้อมและโครงสร้างพื้นฐาน การศึกษาและทรัพยากรมนุษย์ และการมีส่วนร่วมของประชาชน
ผลปรากฏว่า ตรังได้คะแนนรวม 80.61 คะแนน ครองอันดับ 1 ของประเทศ ขณะที่คะแนนเฉลี่ยรวมทั้งประเทศอยู่ที่ 64.44 คะแนน สะท้อนให้เห็นถึงความแตกต่างของคุณภาพชีวิตระหว่างพื้นที่ และความสำคัญของการพัฒนาที่ไม่ได้วัดจากการเติบโตทางเศรษฐกิจเพียงอย่างเดียว
เปิดคะแนน 5 มิติ ทำไม “ตรัง” จึงเป็นจังหวัดอยู่ดีมีสุขอันดับ 1
เมื่อแยกพิจารณาคะแนนทั้ง 5 มิติของจังหวัดตรัง พบว่าจุดแข็งสำคัญอยู่ที่สิ่งแวดล้อมและการมีส่วนร่วมของประชาชน โดยมีคะแนนดังนี้
-การมีส่วนร่วมของประชาชน 100 คะแนน อันดับ 1
-สิ่งแวดล้อมและโครงสร้างพื้นฐาน 97.90 คะแนน อันดับ 1
-การศึกษาและทรัพยากรมนุษย์ 88.84 คะแนน อันดับ 5
-สุขภาพ 71.39 คะแนน อันดับ 27
-สังคมและเศรษฐกิจ 44.93 คะแนน อันดับ 72
ตัวเลขดังกล่าวแสดงให้เห็นว่า ตรังมีจุดแข็งด้านสิ่งแวดล้อมและการมีส่วนร่วมของประชาชนอย่างชัดเจน แต่คะแนนด้านสังคมและเศรษฐกิจยังเป็นจุดอ่อนสำคัญ ซึ่งทำให้การเป็นจังหวัดอันดับ 1 ไม่ได้หมายความว่าคุณภาพชีวิตของคนตรังดีเยี่ยมในทุกด้าน
จังหวัดที่มีคะแนนรวมสูงสุด 5 อันดับแรก ได้แก่
1. ตรัง 80.61 คะแนน
2. ระนอง 77.96 คะแนน
3. เพชรบุรี 77.16 คะแนน
4. กระบี่ 76.85 คะแนน
5. ขอนแก่น 75.67 คะแนน
ขณะที่กรุงเทพมหานคร อยู่ในอันดับ 14 ได้ 71.13 คะแนน และเชียงใหม่อยู่อันดับ 53 ได้ 61.07 คะแนน
ตรังค่าฝุ่น PM2.5 ต่ำที่สุดใน 77 จังหวัด ซึ่งเป็นอีกหนึ่งจุดแข็งด้านสิ่งแวดล้อม ที่ถือว่าตรังโดดเด่นด้านคุณภาพอากาศ โดยมีค่าเฉลี่ยฝุ่นละอองขนาดเล็ก PM2.5 อยู่ที่ 12.00 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร
นอกจากนั้น ตรังยังมีคะแนนดัชนีคุณภาพน้ำผิวดินเฉลี่ย 86 คะแนน อยู่ในอันดับ 3 ของประเทศ แสดงให้เห็นถึงอีกองค์ประกอบหนึ่งของสิ่งแวดล้อมที่เกี่ยวข้องกับการดำรงชีวิตของประชาชน ทั้งการใช้ประโยชน์จากแหล่งน้ำและความสมบูรณ์ของระบบนิเวศ
บ้านของพะยูนและระบบนิเวศชายฝั่งอันดามัน
ความโดดเด่นด้านสิ่งแวดล้อมของตรังมีความเชื่อมโยงกับทรัพยากรธรรมชาติที่หลากหลาย ทั้งป่าชายเลน ชายหาด แนวปะการัง และแหล่งหญ้าทะเล โดยเฉพาะบริเวณเกาะลิบงและเกาะมุก อำเภอสิเกา ซึ่งเป็นแหล่งอาศัยสำคัญของพะยูน รวมถึงโลมาและเต่าทะเล
ข้อมูลจากกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งระบุว่า จังหวัดตรังมีพื้นที่ที่มีศักยภาพเป็นแหล่งหญ้าทะเลรวม 34,869.5 ไร่ และพบหญ้าทะเล 12 ชนิด ขณะที่มีแนวปะการังประมาณ 3,015 ไร่ กระจายอยู่ตามเกาะต่าง ๆ ในพื้นที่ชายฝั่ง
อย่างไรก็ตาม กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง ระบุว่า แหล่งหญ้าทะเลของไทยมีแนวโน้มเสื่อมโทรมลงในช่วงปี 2567–2568 โดยสัดส่วนการปกคลุมเฉลี่ยลดลงจาก 28.77% ในปี 2567 เหลือ 21.60% ในปี 2568 และฝั่งอันดามันเป็นหนึ่งในพื้นที่ที่มีแนวโน้มเสื่อมโทรมอย่างต่อเนื่อง รวมถึงตรังด้วย
ประเด็นนี้สะท้อนว่า การรักษาความเป็นเมืองที่มีคุณภาพสิ่งแวดล้อมดีของตรัง จำเป็นต้องให้ความสำคัญกับการอนุรักษ์และฟื้นฟูระบบนิเวศทางทะเลอย่างต่อเนื่อง ไม่ใช่เพียงอาศัยความอุดมสมบูรณ์ตามธรรมชาติที่มีอยู่เดิม
พลังชุมชนต้นทุนสำคัญของเมืองที่อยู่ดีมีสุข
อีกหนึ่งปัจจัยที่ทำให้ตรังได้คะแนนสูงสุด คือมิติการมีส่วนร่วมของประชาชน ซึ่งได้คะแนนเต็ม 100 คะแนน โดยตัวชี้วัดหนึ่งที่สะท้อนบทบาทของภาคประชาชนคือสัดส่วนโครงการที่ประชาชนเป็นเจ้าภาพหรือแกนนำดำเนินงาน ซึ่งตรังมีสัดส่วน 71.54% สูงที่สุดในประเทศตามผลการประเมิน
ตัวอย่างหนึ่งคือชุมชนบ้านน้ำราบ อ.กันตัง ซึ่งมีทรัพยากรป่าชายเลนเป็นต้นทุนสำคัญในการพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงนิเวศ ทั้งกิจกรรมล่องเรือชมธรรมชาติและการอนุรักษ์ทรัพยากรชายฝั่ง เชื่อมโยงการดูแลสิ่งแวดล้อมเข้ากับการสร้างรายได้ของคนในชุมชน
ขณะที่การอนุรักษ์เมืองเก่าตรังยังเป็นอีกพื้นที่หนึ่งของการมีส่วนร่วม โดยมีการขับเคลื่อนแผนอนุรักษ์และพัฒนาอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมของเมือง เพื่อรักษาคุณค่าของอาคารเก่า วิถีชีวิต และประวัติศาสตร์ท้องถิ่น ควบคู่กับการพัฒนาเมือง
เมืองสโลว์ไลฟ์ยังมีโจทย์เศรษฐกิจและสังคมที่ต้องแก้
แม้ตรังจะคว้าอันดับ 1 ของประเทศ แต่ผลการประเมินกลับสะท้อนปัญหาอีกด้าน นั่นคือมิติสังคมและเศรษฐกิจ ซึ่งได้เพียง 44.93 คะแนน อยู่ในอันดับ 72 จาก 77 จังหวัด
เมื่อพิจารณารายตัวชี้วัด พบว่าสัดส่วนประชากรที่อยู่ต่ำกว่าเส้นความยากจนอยู่ที่ 8.70% อัตราการว่างงาน 1.42% และอัตราการเสียชีวิตจากโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง 5 โรค อยู่ที่ 178.08 คนต่อประชากรแสนคน นอกจากนี้ ชั่วโมงการทำงานเฉลี่ยต่อสัปดาห์อยู่ที่ 34.84 ชั่วโมง ซึ่งเป็นตัวชี้วัดที่จังหวัดตรังอยู่ในอันดับ 74 ของประเทศ
ด้านสิ่งแวดล้อมเองก็ยังมีปัญหาที่ต้องแก้ไข เช่น ปัญหาบ่อขยะทุ่งแจ้ง รวมถึงการจัดทำร่างบันทึกข้อตกลงระหว่างเทศบาลนครตรังกับองค์การบริหารส่วนตำบลบางรัก เพื่อวางแนวทางบริหารจัดการขยะในพื้นที่
บทเรียนเมืองน่าอยู่ต้องมีทั้งธรรมชาติและคุณภาพชีวิต
ผลการจัดอันดับความอยู่ดีมีสุขประจำปี 2569 ทำให้จังหวัดตรังเป็นตัวอย่างที่น่าสนใจของการพัฒนาเมือง โดยเฉพาะการมีต้นทุนด้านสิ่งแวดล้อมที่ดีและการมีส่วนร่วมของประชาชน ซึ่งเป็นองค์ประกอบสำคัญของคุณภาพชีวิตที่ไม่สามารถวัดได้จากตัวเลขผลิตภัณฑ์มวลรวมจังหวัดหรือรายได้เพียงอย่างเดียว
แต่สิ่งที่ต้องเดินหน้าควบคู่กันคือการยกระดับเศรษฐกิจ ลดความยากจน สร้างงานที่มีคุณภาพ และดูแลสุขภาพประชาชน รวมถึงการรักษาทรัพยากรธรรมชาติไม่ให้เสื่อมโทรมลงจากแรงกดดันของกิจกรรมมนุษย์
เพราะท้ายที่สุดแล้วแม้จะถูกยกให้เป็นเมือง “สโลว์ไลฟ์” หรือเมืองที่อยู่ดีมีสุข แต่ไม่ควรจำกัดอยู่แค่การเป็นจุดหมายปลายทางของนักท่องเที่ยว แต่ต้องทำให้คนในพื้นที่สามารถใช้ชีวิตได้อย่างมีคุณภาพ มีสิ่งแวดล้อมที่ดี มีโอกาสทางเศรษฐกิจ และมีส่วนร่วมกำหนดอนาคตของชุมชนตัวเองได้อย่างแท้จริง
อ้างอิง:
• ดัชนีความอยู่ดีมีสุขของประชากรและสังคม (Thailand Well-Being Index of the Population and Society: TWBI), สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช.)
• พื้นที่ชายฝั่งทะเลตรัง, กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง
• สถานภาพแหล่งหญ้าทะเล ปี 2568, กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง
• จังหวัดตรังประชุมชี้แจงประเด็นการแก้ไขปัญหาการดำเนินงานบ่อขยะทุ่งแจ้ง, สำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดตรัง
เครดิตภาพ: เพจ ททท.สำนักตรัง : TAT Trang