ภัยแล้ง น้ำท่วม และอากาศร้อนจัด กำลังเพิ่มความเสี่ยงต่อการผลิตอาหารทั่วโลก ตั้งแต่ข้าว ผัก ผลไม้ ไปจนถึงเนื้อสัตว์และประมง เมื่อผลผลิตได้รับความเสียหาย ต้นทุนอาจส่งต่อถึงตลาดและผู้บริโภค ขณะที่ประเทศไทยเริ่มเผชิญความผันผวนของผลผลิตและราคาอาหารที่ประชาชนต้องแบกรับ
วิกฤตโลกร้อนกำลังส่งผลกระทบต่อระบบอาหารทั่วโลก ตั้งแต่พื้นที่เพาะปลูกไปจนถึงราคาสินค้าที่ประชาชนต้องจ่าย โดยรายงานประเมินฉบับที่ 6 ของ คณะกรรมการระหว่างรัฐบาลว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (IPCC) ชี้ว่า ภัยแล้ง น้ำท่วม และอากาศร้อนจัด ส่งผลต่อผลผลิตข้าว ข้าวโพด และข้าวสาลี ขณะที่ความร้อนกระทบต่อสุขภาพและผลผลิตปศุสัตว์ ส่วนอุณหภูมิน้ำทะเลที่สูงขึ้นส่งผลต่อทรัพยากรประมง โดยความเสียหายเหล่านี้เพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะขาดแคลนอาหารและราคาอาหารที่สูงขึ้น โดยเฉพาะในกลุ่มประชากรที่มีรายได้น้อย (1)
ผลกระทบจากโลกร้อนยังอาจเพิ่มแรงกดดันต่อราคาอาหารในระยะยาว โดยงานวิจัยในวารสาร Communications Earth & Environment ประเมินว่า ภายในปี 2035 อุณหภูมิโลกที่สูงขึ้นอาจเพิ่มแรงกดดันต่ออัตราเงินเฟ้อด้านอาหารเฉลี่ย 0.92-3.23 จุดเปอร์เซ็นต์ต่อปี โดยผลกระทบจะแตกต่างกันตามภูมิภาคและระดับความรุนแรงของการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (2)
สำหรับประเทศไทย ภาคเกษตรได้รับผลกระทบจากสภาพอากาศแปรปรวนเช่นกัน โดยสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร (สศก.) ชี้ว่า เศรษฐกิจการเกษตรไตรมาสแรกของปี 2024 หดตัวร้อยละ 4.1 เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของปี 2023 โดยสาขาพืชซึ่งเป็นสาขาการผลิตหลัก หดตัวร้อยละ 6.4 จากปรากฏการณ์เอลนีโญที่ทำให้ปริมาณฝนน้อยกว่าปีที่ผ่านมา ปริมาณน้ำในอ่างเก็บน้ำสำคัญและแหล่งน้ำตามธรรมชาติลดลง บางพื้นที่เกิดภาวะฝนทิ้งช่วง และมีสภาพอากาศร้อนจัดอย่างต่อเนื่อง ส่งผลให้พืชหลายชนิดเจริญเติบโตช้า และมีผลผลิตลดลง (3)
ผลกระทบต่อราคาอาหารเห็นได้จากสถานการณ์ผักสดในเดือนตุลาคม 2026 โดยกระทรวงพาณิชย์รายงานว่า ฝนตกหนักและน้ำท่วมในหลายพื้นที่เพาะปลูกทำให้ผักเข้าสู่ตลาดลดลง ส่งผลให้ราคาขายส่งใบกะเพราเคยสูงถึง 150 บาทต่อกิโลกรัม ก่อนลดลงเหลือ 120 บาท ขณะที่ต้นหอมลดจาก 150 เหลือ 130 บาทต่อกิโลกรัม โดยมีทั้งความเสียหายของผลผลิต และข้อจำกัดด้านการขนส่งเป็นปัจจัยกระทบราคา (4)
ความผันผวนดังกล่าวเกี่ยวข้องกับค่าครองชีพของคนไทย โดยธนาคารแห่งประเทศไทย ระบุเมื่อเดือนมีนาคม 2025 ว่า สินค้าอาหารมีสัดส่วนประมาณ 40% ของตะกร้าเงินเฟ้อไทย ทำให้ราคาอาหารอ่อนไหวต่อปัจจัยด้านผลผลิตและสภาพอากาศ เมื่อวัตถุดิบเข้าสู่ตลาดลดลง ราคาขายส่งอาจปรับสูงขึ้นและเพิ่มต้นทุนให้ผู้ประกอบการร้านอาหาร ก่อนส่งต่อมายังราคาที่ผู้บริโภคต้องจ่าย ซึ่งราคาจำหน่ายยังขึ้นอยู่กับต้นทุนพลังงาน การขนส่ง และปัจจัยทางเศรษฐกิจอื่นร่วมด้วย (5)
การบริหารปริมาณสินค้าเป็นอีกแนวทางช่วยบรรเทาความผันผวนของราคา โดยกรมการค้าภายใน รายงานเมื่อวันที่ 5 ตุลาคม 2026 ว่า ได้เร่งประสานการกระจายผักจากพื้นที่ที่ยังมีผลผลิตเข้าสู่ตลาดกลาง ขณะที่ราคาขายส่งผักหลายชนิดเริ่มปรับลดลง เช่น พริกจินดาเขียวจาก 70 เหลือ 42 บาทต่อกิโลกรัม และกะหล่ำปลีเขียวจาก 12 เหลือ 8 บาทต่อกิโลกรัม ซึ่งเป็นตัวอย่างการจัดการสินค้าในช่วงที่พื้นที่เพาะปลูกได้รับผลกระทบจากภัยพิบัติ (4)
สำหรับการรับมือในระยะยาว ไทยมีแผนการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศแห่งชาติ (National Adaptation Plan: NAP) ครอบคลุม 6 สาขา โดยมีการเกษตรและความมั่นคงทางอาหารเป็นหนึ่งในสาขาสำคัญ มุ่งรักษาประสิทธิภาพการผลิตอาหารภายใต้ความเสี่ยงจากสภาพภูมิอากาศ การดำเนินงานด้านนี้จำเป็นต้องเชื่อมโยงการจัดการทรัพยากรน้ำ การลดความเปราะบางของพื้นที่ผลิต และการพัฒนาความสามารถของเกษตรกรในการปรับตัวให้เหมาะสมกับบริบทของแต่ละพื้นที่ เพื่อให้ระบบผลิตอาหารสามารถรับมือกับความเสี่ยงที่เปลี่ยนแปลงไปได้อย่างต่อเนื่อง (6)
ขณะเดียวกัน กรมการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อม ได้เปิดรับฟังความคิดเห็นต่อร่างแผนปฏิบัติการด้านการปรับตัวรายสาขา ปี 2569-2573 เมื่อวันที่ 27 สิงหาคม 2026 เพื่อพัฒนามาตรการ ตัวชี้วัด และแนวทางจัดสรรงบประมาณให้เหมาะกับความเสี่ยงในแต่ละพื้นที่ พร้อมเชื่อมโยงการดำเนินงานของไทยกับเป้าหมายการปรับตัวระดับโลก การพัฒนาแผนดังกล่าวจะช่วยสนับสนุนการกำหนดแนวทางดำเนินงานและติดตามความก้าวหน้าด้านการปรับตัวให้เป็นระบบมากขึ้น (7)
ในระดับนานาชาติ การประชุม COP31 ที่จัดขึ้นระหว่างวันที่ 9-20 พฤศจิกายน 2026 ณ เมืองอันตัลยา ประเทศตุรกี โดยประเด็นการเกษตรและความมั่นคงทางอาหารอยู่ในกระบวนการเจรจาที่ดำเนินต่อเนื่องจากการประชุมที่ผ่านมา เพื่อสนับสนุนการปรับตัวของระบบเกษตรและเพิ่มความสามารถในการรับมือผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (8) (9)
หนึ่งในกรอบความร่วมมือสำคัญคือ การดำเนินงานร่วมด้านการเกษตรและความมั่นคงทางอาหารชาร์มเอลชีค (Sharm el-Sheikh Joint Work on Implementation of Climate Action on Agriculture and Food Security) ซึ่งจัดตั้งขึ้นภายใต้การตัดสินใจของ COP27 ในปี 2022 และกำหนดกรอบการดำเนินงานระยะ 4 ปี โดยมุ่งส่งเสริมแนวทางที่ครอบคลุมทั้งการปรับตัวและการลดก๊าซเรือนกระจกในภาคเกษตรตามความเหมาะสมของแต่ละประเทศ รวมถึงสนับสนุนการวิจัย การพัฒนาเทคโนโลยี การแลกเปลี่ยนองค์ความรู้และแนวปฏิบัติที่ดี ตลอดจนการประสานความร่วมมือและการสนับสนุนการดำเนินงาน กรอบดังกล่าวให้ความสำคัญกับการเพิ่มขีดความสามารถของระบบเกษตรและความมั่นคงทางอาหารภายใต้ความเสี่ยงด้านสภาพภูมิอากาศ ไม่ใช่กรอบเจรจาที่มุ่งควบคุมราคาอาหารโดยตรง (9)
นอกจากนี้ ตัวชี้วัดการปรับตัวเบเลง (Belém Adaptation Indicators) ซึ่งได้รับการรับรองในการประชุม COP30 เมื่อเดือนพฤศจิกายน 2025 เป็นส่วนหนึ่งของกรอบติดตามความก้าวหน้าภายใต้เป้าหมายการปรับตัวระดับโลก โดยมีตัวชี้วัดรวม 59 ตัว ครอบคลุมหลายสาขา รวมถึงด้านอาหารและเกษตร ตัวชี้วัดเหล่านี้เป็นกรอบสำหรับติดตามความก้าวหน้าการปรับตัวในแต่ละด้าน โดยคำนึงถึงบริบทของแต่ละประเทศ สำหรับ COP31 การหารือเกี่ยวกับแนวทางติดตามและนำตัวชี้วัดไปใช้จะเป็นส่วนหนึ่งของการเชื่อมโยงเป้าหมายระดับโลกกับการดำเนินงานในระดับประเทศ ซึ่งประเทศไทยสามารถนำมาใช้ประกอบการพัฒนาแผนและมาตรการด้านการปรับตัว เพื่อเสริมความสามารถในการรับมือความเสี่ยงด้านการผลิตและความมั่นคงทางอาหาร ตั้งแต่แปลงเกษตรไปจนถึงผู้บริโภคในระยะยาว (10)
อ้างอิง:
(1) Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability – Chapter 5: Food, Fibre and Other Ecosystem Products | IPCC https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg2/chapter/chapter-5/
(2) Global Warming and Heat Extremes to Enhance Inflationary Pressures | Communications Earth & Environment https://www.nature.com/articles/s43247-023-01173-x
(3) GDP เกษตร ไตรมาส 1 หดตัวร้อยละ 4.1 | สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร https://coaching.oae.go.th/gdp-เกษตร-ไตรมาส-1-หดตัวร้อยล/
(4) กรมการค้าภายใน เร่งเติมผักเข้าตลาด รับฝน-น้ำท่วม ราคาหลายรายการเริ่มลด | กระทรวงพาณิชย์ https://www.moc.go.th/th/gallery/category/detail/id/5/iid/2252
(5) เงินเฟ้อต่ำ น่ากังวลหรือไม่? | ธนาคารแห่งประเทศไทย https://www.bot.or.th/th/research-and-publications/articles-and-publications/articles/article-20250303.html
(6) แผนการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศแห่งชาติ (NAP) | กรมการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อม https://www.dcce.go.th/23694/
(7) กรมลดโลกร้อน เปิดเวทีรับฟังความคิดเห็นแผนปฏิบัติการด้านการปรับตัวรายสาขา ปี 2569-2573 | กรมการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อม https://www.dcce.go.th/28534/
(8) UN Climate Change Conference – Antalya, November 2026 | UNFCCC https://unfccc.int/cop31
(9) Issues Related to Agriculture and Food Security | UNFCCC https://unfccc.int/topics/land-use/workstreams/agriculture
(10) Decision 12/CMA.7 – Global Goal on Adaptation and Belém Adaptation Indicators | UNFCCC https://unfccc.int/sites/default/files/resource/cma2025_19_a02.pdf