เมื่อการควบคุมก๊าซเรือนกระจกอาจไม่ทันการณ์ นักวิทยาศาสตร์จึงเสนอไอเดียสุดล้ำ “วิศวกรรมภูมิอากาศ” ด้วยการโรยเกลือผงละเอียดในชั้นบรรยากาศเพื่อสะท้อนแสงอาทิตย์กลับสู่อวกาศ หวังช่วยลดอุณหภูมิโลกชั่วคราว ชี้เป็นมิตรต่อมนุษย์มากกว่าสารเคมีชนิดอื่น แต่ผู้เชี่ยวชาญเตือน อาจมีผลกระทบข้างเคียงต่อชั้นโอโซนและสภาพอากาศที่ต้องศึกษาอย่างละเอียด
ทางออกสุดท้ายในการกู้วิกฤตสภาพภูมิอากาศโลกอาจไม่ได้อยู่ในห้องแล็บที่ซับซ้อน แต่อาจซ่อนอยู่ในห้องครัวของคุณ! ล่าสุดในการประชุมวิทยาศาสตร์ดวงจันทร์และดาวเคราะห์ (Lunar and Planetary Science Conference) ณ เดอะวูดแลนด์ส รัฐเท็กซัส มีการนำเสนอแนวคิดที่น่าสนใจว่า “การโรยเกลือผงละเอียดในชั้นบรรยากาศโทรโพสเฟียร์ตอนบน” อาจเป็นเครื่องมือสำคัญในการสะท้อนแสงอาทิตย์และช่วยบรรเทาปัญหาโลกร้อนได้อย่างมีประสิทธิภาพ
รู้จัก “วิศวกรรมภูมิอากาศ” ทางเลือกกู้โลกในยามวิกฤต
เป็นเวลาหลายทศวรรษแล้วที่นักวิทยาศาสตร์พยายามคิดค้นวิธี “วิศวกรรมภูมิอากาศ” (Climate Engineering) หรือการปรับแต่งสภาพแวดล้อมของโลกในระดับมหภาคเพื่อลดอุณหภูมิ ข้อเสนอส่วนใหญ่คือการฉีดอนุภาคขนาดเล็กที่เรียกว่า “ละอองลอย” (Aerosols) เข้าไปในชั้นบรรยากาศสตราโตสเฟียร์ (สูงจากเส้นศูนย์สูตรประมาณ 18 กิโลเมตร) เพื่อทำหน้าที่เป็นร่มเงาสะท้อนแสงอาทิตย์กลับสู่อวกาศ ซึ่งเป็นการเลียนแบบกลไกธรรมชาติยามที่ภูเขาไฟระเบิดครั้งใหญ่แล้วพ่นเถ้าถ่านจนทำให้โลกเย็นลงชั่วคราว
อย่างไรก็ตาม สารตัวเลือกเดิม ๆ ที่เคยมีการเสนอกลับมีข้อเสียร้ายแรง เช่น:
- ซัลเฟต (Sulfates): ก่อตัวจากก๊าซซัลเฟอร์ไดออกไซด์ แต่อาจกัดกร่อนชั้นโอโซนและทำให้เกิดฝนกรด
- ฝุนเพชร และ อะลูมินา (Alumina): แม้จะสะท้อนแสงได้ดีมาก แต่หากมนุษย์สูดดมเข้าไป อาจฝังตัวในปอดและก่อให้เกิดโรคเรื้อรังร้ายแรง คล้ายกับโรคซิลิโคซิสหรือโรคปอดดำ
ทำไมต้องเป็น “เกลือแกง”?
โรเบิร์ต เนลสัน (Robert Nelson) นักวิทยาศาสตร์อาวุโสจากสถาบันวิทยาศาสตร์ดาวเคราะห์ (Planetary Science Institute) เมืองพาซาดีนา รัฐแคลิฟอร์เนีย ได้หันมาศึกษาคุณสมบัติของเกลือที่ระเหยบนดาวเคราะห์แคระเซเรส (Ceres) ในปี 2015 และพบความจริงที่น่าทึ่งว่า
เกลือแกงธรรมดาที่เราใช้ปรุงอาหาร มีคุณสมบัติสะท้อนแสงแดดได้ดีกว่าอะลูมินาเสียอีก ที่สำคัญคือไม่เป็นอันตรายต่อสุขภาพของมนุษย์ นอกจากนี้ เนลสันยังเชื่อว่าหากบดเกลือให้มีขนาดเล็กและมีรูปทรงที่เหมาะสม มันจะช่วยสะท้อนแสงอาทิตย์ขาเข้า แต่จะไม่ปิดกั้นความร้อนอินฟราเรดที่โลกปล่อยออก ทำให้อุณหภูมิโลกยิ่งลดลงได้อย่างมีประสิทธิภาพ
เหรียญสองด้าน: ข้อกังวลจากผู้เชี่ยวชาญ
แม้ไอเดียนี้จะฟังดูดี แต่บรรดานักวิทยาศาสตร์คนอื่น ๆ ออกมาเบรกและแสดงความกังวล โดย แมทธิว วัตสัน (Matthew Watson) นักภูเขาไฟวิทยาจากมหาวิทยาลัยบริสตอล สหราชอาณาจักร ซึ่งเคยทำโครงการวิจัยด้านนี้ระบุว่า เกลืออาจไม่ใช่คำตอบที่ง่ายขนาดนั้น เนื่องจากเหตุผลหลัก 2 ประการ:
- ทำลายชั้นโอโซน: เกลือมีส่วนประกอบของคลอรีน ซึ่งเป็นตัวการสำคัญที่สามารถทำลายโอโซน และอาจทำให้รูโหว่โอโซนที่กำลังเยียวยาตัวเองกลับมาเปิดกว้างขึ้นอีกครั้ง
- ดึงดูดน้ำอย่างรุนแรง: เกลือมีคุณสมบัติอุ้มน้ำได้ดี ในชั้นบรรยากาศที่มีน้ำอยู่น้อยมาก การฉีดเกลือเข้าไปแม้เพียงเล็กน้อยอาจไปเปลี่ยนแปลงการก่อตัวของเมฆ และส่งผลกระทบต่อเนื่องต่อสภาพภูมิอากาศในแบบที่ยากจะคาดเดา
เดวิด คีธ (David Keith) นักวิทยาศาสตร์จากมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด ก็เห็นพ้องว่าประเด็นเรื่องผลกระทบต่อชั้นโอโซนนี้ ถือเป็นความเสี่ยงครั้งใหญ่ที่ต้องระวัง
แผนสำรองและการซื้อเวลาให้โลก
เพื่อหลีกเลี่ยงข้อกังวลดังกล่าว เนลสันเสนอทางเลือกใหม่ โดยเปลี่ยนมาฉีดเกลือใน “ชั้นบรรยากาศโทรโพสเฟียร์ตอนบน” ซึ่งอยู่เหนือเมฆแต่ยังอยู่ต่ำกว่าชั้นสตราโตสเฟียร์แทน และเขาตั้งเป้าที่จะศึกษาคุณสมบัติของเกลือในเชิงลึกต่อไป โดยหวังว่าจะได้ทดสอบใช้งานจริงในพื้นที่ที่กำลังเผชิญกับคลื่นความร้อนขั้นวิกฤตที่เป็นอันตรายต่อชีวิตมนุษย์
อย่างไรก็ตาม เนลสันและนักวิทยาศาสตร์คนอื่น ๆ ต่างย้ำเตือนเป็นเสียงเดียวกันว่า วิธีวิศวกรรมภูมิอากาศนี้ไม่ใช่ยารักษาโรค แต่มันเป็นเพียง “การยื้อเวลา” เท่านั้น
เพราะตราบใดที่มนุษยชาติยังไม่ลดการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์อย่างจริงจัง ปัญหาใหญ่ระดับโลกอย่าง “มหาสมุทรเป็นกรด” ก็จะยังคงดำเนินต่อไป การโรยเกลือจึงทำได้เพียงช่วยบรรเทาอาการไข้ของโลกชั่วคราว เพื่อให้เรามีเวลาปรับตัวและแก้ไขต้นตอของปัญหาได้อย่างทันท่วงที
อ้างอิง :
