ในขณะที่โลกกำลังหมุนเข้าสู่บรรยากาศของวันวาเลนไทน์ ทราบหรือไม่ว่าก่อนจะถึงวันแห่งความรักเพียงหนึ่งวัน คือวันที่เราให้ความสำคัญกับ “นกเงือก” (Hornbill) นกโบราณที่เป็นดั่งสัญลักษณ์แห่งความซื่อสัตย์และตัวชี้วัดความอุดมสมบูรณ์ของธรรมชาติ
ประวัติความเป็นมาของ “วันรักนกเงือก”
วันรักษ์นกเงือก ถูกกำหนดขึ้นครั้งแรกเมื่อวันที่ 13 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2541 โดยโครงการศึกษาวิจัยนกเงือก คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (ซึ่งต่อมาได้จัดตั้งเป็นมูลนิธิศึกษาวิจัยนกเงือก)
ทำไมต้องเป็นวันที่ 13 กุมภาพันธ์?
เหตุผลที่เลือกวันนี้เพื่อให้เชื่อมโยงกับ “วันวาเลนไทน์” โดยใช้นิสัยการเลือกคู่แบบ “ผัวเดียวเมียเดียว” (Monogamy) ของนกเงือกเป็นสื่อกลางในการรณรงค์ เพื่อสร้างความตระหนักรู้และชวนให้คนหันมามอบความรักให้แก่ธรรมชาติและสัตว์ป่า ก่อนที่จะมอบความรักให้แก่กันในเชิงชู้สาว
ความสำคัญของนกเงือก: “นักปลูกป่ามือโปร”
นกเงือกไม่ใช่แค่สัตว์ที่สวยงาม แต่พวกมันมีบทบาทสำคัญทางระบบนิเวศจนได้รับฉายาว่า “สถาปนิกแห่งผืนป่า”
- ผู้กระจายเมล็ดพันธุ์: ในหนึ่งวันนกเงือกกินผลไม้ป่ามากกว่า 100 ชนิด และบินไปไกลหลายกิโลเมตร เมล็ดพันธุ์ที่ผ่านระบบย่อยอาหารของมันจะถูกขับถ่ายออกมาตามที่ต่างๆ ช่วยให้ป่าเกิดการฟื้นตัวและคงความหลากหลายทางชีวภาพ
- ดัชนีชี้วัดความอุดมสมบูรณ์: นกเงือกจะทำรังเฉพาะในต้นไม้ใหญ่ที่มีโพรงตามธรรมชาติเท่านั้น ป่าใดที่มีนกเงือกอาศัยอยู่ จึงเป็นเครื่องยืนยันว่าป่านั้นยังมีต้นไม้ใหญ่และมีระบบนิเวศที่สมบูรณ์เพียงพอ
นกเงือกกับความรักที่มั่นคง
พฤติกรรมการครองคู่ของนกเงือกเป็นสิ่งที่น่าประทับใจ เมื่อพวกมันเลือกคู่ได้แล้ว จะอยู่ด้วยกันไปจนกว่าตัวใดตัวหนึ่งจะตายจากไป
ไฮไลท์ความเสียสละ: ในช่วงกกไข่ ตัวเมียจะเข้าไปอยู่ในโพรงไม้และปิดปากโพรงด้วยดินโคลน เหลือเพียงช่องแคบๆ เพื่อรับอาหารจากตัวผู้ หากตัวผู้ถูกล่าหรือเป็นอันตรายในระหว่างหาอาหาร ตัวเมียและลูกน้อยในโพรงก็อาจจะต้องอดตายไปด้วย นี่คือเหตุผลที่การสูญเสียนกเงือก 1 ตัว อาจหมายถึงการสูญเสียทั้งครอบครัว
สถานการณ์และการอนุรักษ์ในปัจจุบัน
ประเทศไทยพบนกเงือกทั้งหมด 13 ชนิด จาก 54 ชนิดทั่วโลก โดยชนิดที่สำคัญและเป็นกระแสการอนุรักษ์อย่างมากคือ “นกชนหิน” ซึ่งได้รับการประกาศให้เป็นสัตว์ป่าสงวนลำดับที่ 20 ของไทย เนื่องจากวิกฤตการถูกล่าเพื่อเอา “โหนก” ที่มีความแข็งเหมือนงาช้างไปแกะสลักเป็นเครื่องราง
เราจะช่วยอนุรักษ์นกเงือกได้อย่างไร?
- ไม่สนับสนุนการล่าและค้าสัตว์ป่า: ไม่ซื้อนกเงือกมาเลี้ยง และไม่ซื้อผลิตภัณฑ์ที่ทำจากโหนกหรือขนของนกเงือก
อนุรักษ์ผืนป่า: ลดการใช้ทรัพยากรที่ทำลายพื้นที่ป่าไม้ ซึ่งเป็นบ้านหลังเดียวของพวกมัน
สนับสนุนมูลนิธิ: ร่วมบริจาคหรือสนับสนุนกิจกรรมของมูลนิธิศึกษาวิจัยนกเงือก เพื่อเป็นทุนในการทำงานวิจัยและเฝ้าระวังรังนกในป่าลึก
13 กุมภาพันธ์ จึงไม่ใช่แค่การนับถอยหลังสู่ความรักของมนุษย์ แต่เป็นวันที่เตือนใจให้เราช่วยกันรักษาชีวิตของ “ผู้พิทักษ์ป่า” ให้คงอยู่สืบไป เพราะหากไร้นกเงือก ป่าไทยอาจไร้คนปลูก และรักแท้ในธรรมชาติอาจเหลือเพียงแค่ตำนาน
