สำนักงานสิ่งแวดล้อมฯ เผยผลตรวจน้ำแม่น้ำกกปี 69 ยังอยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน แต่ทีมวิจัย มฟล. พบ “สารหนู” ในเล็บและผมชาวบ้านลุ่มน้ำกก 16 ราย มีค่าสูงเกินเกณฑ์เฝ้าระวัง ด้านสาธารณสุขจังหวัดรุดตรวจปัสสาวะซ้ำ ย้ำอย่าตื่นตระหนก ประปา-ผัก-ปลายังปลอดภัย เตรียมปูพรมตรวจเพิ่ม 1,500 รายปีนี้
เจาะลึกสถานการณ์: ลุ่มน้ำกกกับการเฝ้าระวัง “สารหนู” ตกค้าง
สถานการณ์คุณภาพน้ำในลุ่มแม่น้ำกก กลับมาเป็นที่สนใจอีกครั้งหลังจากที่คณะทีมวิจัยจากมหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง (มฟล.) นำโดย ดร.ศิริวรรณ กันติสินธุ์ ได้เปิดเผยผลการศึกษาการตรวจสารโลหะหนักจากตัวอย่างเล็บและผมของประชาชนในพื้นที่ลุ่มน้ำกก ตั้งแต่อำเภอแม่อาย จังหวัดเชียงใหม่ ไปจนถึงอำเภอเมืองเชียงราย เวียงเชียงรุ้ง และเชียงแสน
เปิดตัวเลขผลตรวจ: พบกลุ่มเฝ้าระวัง 16 ราย
จากการสุ่มตรวจกลุ่มตัวอย่างรวม 90 คน พบข้อมูลที่น่าสนใจดังนี้:
- พบผู้มีค่าสารหนูเกิน 0.5 มก./กก. (เกณฑ์เฝ้าระวัง): จำนวน 16 ราย กระจายในพื้นที่ อ.เชียงแสน (6 ราย), อ.แม่อาย (5 ราย), อ.เมืองเชียงราย (3 ราย) และ อ.เวียงเชียงรุ้ง (2 ราย)
- ค่าเฉลี่ยการปนเปื้อน: อยู่ที่ 0.40 มก./กก. ซึ่งถือว่าสูงกว่าค่าเฉลี่ยที่เคยตรวจพบในพื้นที่จังหวัดอุบลราชธานี
- กลุ่มที่เกินมาตรฐานประเทศไทย: พบเพียง 2 รายในพื้นที่ อ.แม่อาย (มาตรฐานในเล็บไม่เกิน 1 มก./กก. และในผมไม่เกิน 1.5 มก./กก.)
แม้จะพบสารตกค้างในร่างกาย แต่ นพ.เอกชัย คำลือ นายแพทย์สาธารณสุขจังหวัดเชียงราย ยืนยันว่า จากการลงพื้นที่ติดตามเบื้องต้น “ยังไม่พบอาการป่วยที่เชื่อมโยงกับสารหนู” ส่วนอาการวิงเวียนศีรษะหรืออาการชาที่บางรายแจ้งนั้น อาจมาจากลักษณะการทำงานหรือปัจจัยสุขภาพอื่นๆ
ปูมหลัง: ทำไมต้องเฝ้าระวัง “แม่น้ำกก”?
เหตุผลที่ลุ่มน้ำกกถูกจับตามองเป็นพิเศษ มาจากปัจจัยสภาพแวดล้อมและเหตุการณ์ในอดีต:
- อุทกภัยครั้งใหญ่ปี 2567: เหตุการณ์น้ำท่วมหนักในช่วงปลายปี 2567 เป็นตัวแปรสำคัญที่ทำให้เกิดการชะล้างหน้าดินและตะกอนจากพื้นที่ต้นน้ำ
- กิจกรรมเหมืองแร่ต้นน้ำ: รายงานระบุว่า พื้นที่ต้นน้ำกกในเขตปกครองพิเศษที่ 2 ประเทศเมียนมา มีการทำเหมืองแร่หลายแห่ง รวมถึงเหมืองแร่แรร์เอิร์ธ (Rare Earth) ซึ่งอยู่ใกล้ลำน้ำ ส่งผลให้ในปี 2568 เคยตรวจพบสารหนูในแม่น้ำกก แม่น้ำสาย แม่น้ำรวก และแม่น้ำโขง เกินค่ามาตรฐานน้ำผิวดินในบางช่วงเวลา
มาตรการรับมือและความปลอดภัยในปัจจุบัน
ทางจังหวัดเชียงรายและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้วางแนวทางป้องกันอย่างเข้มงวด:
- การรายงานผลที่รวดเร็วขึ้น: เตรียมจัดตั้งศูนย์ปฏิบัติการกลางด้านการตรวจวิเคราะห์ที่ มฟล. เพื่อย่นระยะเวลารายงานผลจาก 1 เดือน ให้สั้นลง
- ขยายผลการตรวจ: ในปี 2569 นี้ ตั้งเป้าตรวจปัสสาวะและร่างกายประชาชนเพิ่มอีก 1,500 ราย
- ความปลอดภัยด้านอาหาร: ผลตรวจระบบประปา ผัก และปลาในพื้นที่ “ยังไม่พบสารตกค้างเกินมาตรฐาน” ประชาชนยังสามารถบริโภคได้ตามปกติ
ดร.สืบสกุล กิจนุกร จาก มฟล. ให้ความเห็นทิ้งท้ายว่า แม้จะยังไม่พบผู้ป่วยเฉียบพลัน แต่ผลกระทบจากสารหนูอาจใช้เวลานานกว่าจะปรากฏอาการ การเฝ้าระวังในระยะยาวจึงเป็นสิ่งจำเป็นที่มองข้ามไม่ได้
ปัจจุบันคุณภาพน้ำแม่น้ำกกอยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน การตรวจพบในร่างกายเป็นเพียงกลุ่มน้อยและยังไม่แสดงอาการเจ็บป่วย จังหวัดเชียงรายยืนยันควบคุมสถานการณ์ได้ ขอให้ประชาชนรับฟังข้อมูลจากทางราชการเป็นหลัก
