ถนนพระราม 2 เส้นทางหลักลงสู่ 14 จังหวัดภาคใต้คือ “มรดกบาป” ของกระทรวงคมนาคมเพราะใช้เวลาก่อสร้างนานถึง 56 ปี จนถูกเรียกว่าถนน 7 ชั่วโคตร
ถนนกระราม 2 เส้นนี้ใช้เวลาก่อสร้างนานถึง 56 ปี จนถูกขนานนามว่า “ถนน 7 ชั่วโคตร” จากเริ่มตอกเสาเข็มเมื่อปี 2513 เทปูน ขยายเลน และสร้างทางยกระดับต้องใช้ยาวนานกว่ากึ่งศตวรรษ กระทั่งใน 28 ส.ค. 2569 ฉากประวัติศาสตร์อันมืดดำของกระทรวงคมนาคมจะถูกปิดลง โดยเตรียมเปิดให้ประชาชนได้ทดลองวิ่งฟรีบน “ทางหลวงพิเศษระหว่างเมืองหมายเลข 82” (มอเตอร์เวย์ M82) สายบางขุนเทียน-บ้านแพ้ว ยกระดับลอยฟ้าข้ามผ่านพื้นที่รถติดเรื้อรังยาวนานถึงปี 2572 เพื่อหวังจะเป็นก้าวสำคัญในการลบฝันร้ายและ “ปิดตำนานถนน 7 ชั่วโคตร” ให้จางลงจากความทรงจำของคนไทย
1.มลพิษและผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมสาหัส
ตราบาปสำคัญที่ทับถมและอยู่คู่ลมหายใจประชาชนตลอดระยะเวลาก่อสร้างถนนพระราม 2 คือ “มลพิษ” ตลอด 56 ปี เป็นภัยเงียบทางสิ่งแวดล้อมและสุขภาวะที่ไม่มักไม่ค่อยถูกกล่าวถึงมากนัก ถนนพระราม 2 (โดยเฉพาะช่วงเขตบางขุนเทียน ถึง อ.เมือง จ.สมุทรสาคร) ติดอันดับพื้นที่ที่มีค่าฝุ่น PM2.5 พุ่งสูงที่สุดในประเทศไทย ซ้ำซากเกือบทุกฤดูหนาว โดยเคยวัดค่า PM2.5 ได้สูงถึง 141 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร (มคก./ลบ.ม.) ซึ่งเกินค่ามาตรฐานและอยู่ในระดับสีแดงที่มีผลกระทบต่อสุขภาพขั้นรุนแรง
นอกจากนี้ ยังมีละอองฝุ่นปูนและหินจากการก่อสร้าง คือ PM10 จากการสกัดคอนกรีต การขนย้ายวัสดุ และฝุ่นทรายจากการตอกเสาเข็มลอยกระจายในอากาศตลอด 24 ชั่วโมง สะสมเข้าสู่ระบบทางเดินหายใจของชุมชน โรงเรียน และโรงพยาบาลตลอดริมสองฝั่งถนน
2. คาร์บอนฟุตพริ้นท์และการเผาผลาญเชื้อเพลิงจากการจราจรติดขัด ปริมาณรถหนาแน่นกว่า 100,000 คันต่อวัน ที่ต้องจอดนิ่งหรือเคลื่อนตัวด้วยความเร็วต่ำบนพื้นที่ก่อสร้าง ยิ่งทำให้เครื่องยนต์เผาผลาญเชื้อเพลิงไม่สมบูรณ์ เกิดไอเสีย ควันดำ และก๊าซคาร์บอนมอนอกไซด์สะสมปริมาณมาก สูญเสียพลังงานโดยสิ้นเปลือง มีการประเมินว่ารถยนต์ที่ติดสะสมบนถนนพระราม 2 สูญเสียน้ำมันเชื้อเพลิงไปโดยเปล่าประโยชน์รวมหลายร้อยล้านลิตรตลอดหลายทศวรรษที่ผ่านมา และก่อเกิดก๊าซเรือนกระจกที่ส่งผลกระทบต่อภาวะโลกร้อนโดยตรง
3. มลพิษทางเสียง (Noise Pollution) เสียงจากการทำงานของเครื่องจักรกลหนัก การตอกเสาเข็ม และเสียงบดขยี้พื้นผิวถนนที่ไม่เรียบชั่วคราว ดำเนินไปทั้งกลางวันและกลางคืน ส่งผลกระทบต่อระบบประสาท สุขภาพจิต และการนอนหลับของประชาชนในพื้นที่รอบข้างอย่างรุนแรง
4. ปัญหาการระบายน้ำ สารเคมีตกค้าง และสิ่งแวดล้อมทางน้ำ ขยะก่อสร้างและตะกอนปิดท่อระบายน้ำ เศษปูน คราบน้ำมันเครื่องจากเครื่องจักร และเศษวัสดุก่อสร้าง ถูกใช้อย่างต่อเนื่องและไหลลงสู่ท่อระบายน้ำ คลองสาขา และแม่น้ำท่าจีน/แม่น้ำแม่กลอง ส่งผลให้ระบบระบายน้ำริมทางอุดตัน เกิดน้ำท่วมขังขังบนพื้นผิวถนนเมื่อฝนตกหนักผลกระทบต่อพื้นที่เกษตรและชายฝั่ง สารเคมีตกค้างและฝุ่นละอองโลหะหนักจากการก่อสร้างและควันรถ ปลิวตกใส่สวนผลไม้ (เช่น สวนส้มโอ นากุ้ง นาเกลือ) ในพื้นที่สมุทรสาครและสมุทรสงคราม ส่งผลกระทบต่อระบบนิเวศการเกษตรชายฝั่ง
5.ดีเดย์ 28 ส.ค. 69: ซิ่งลอยฟ้า M82 วิ่งฟรี 2 ปี ปิดตำนาน 7 ชั่วโคตร
การลงพื้นที่ตรวจสอบความพร้อมครั้งสุดท้ายก่อนเปิดทดลองใช้งาน มอเตอร์เวย์ M82 สายบางขุนเทียน–บ้านแพ้ว ระยะทางรวม 25 กิโลเมตร พิพัฒน์ รัชกิจประการ รองนายกรัฐมนตรีและรมว.คมนาคม ยืนยันว่า M82 มีความพร้อมเต็มที่ในทุกด้าน โดยเฉพาะมิติความปลอดภัยเชิงวิศวกรรมและย้ำว่า “การเปิดใช้งานในครั้งนี้ถือเป็นการปิดตำนานถนนพระราม 2 ที่มีการก่อสร้างยาวนานหลายสิบปี และเป็นการลบภาพจำ ถนน 7 ชั่วโคตร ให้หมดไปจากใจประชาชน”
การเปิดให้บริการมอเตอร์เวย์ M82 จะให้บริการฟรีตลอด 24 ชั่วโมง ระยะเวลา 2 ปี ต่อเนื่องไปจนถึงปี 2572 ในระหว่างรอติดตั้งระบบจัดเก็บค่าธรรมเนียมผ่านทาง โดยเส้นทางเริ่มต้นเชื่อมต่อจากถนนวงแหวนกาญจนาภิเษกด้านใต้ บริเวณทางแยกต่างระดับบางขุนเทียน ยกระดับผ่านช่วงเอกชัย สิ้นสุดที่จุดลงบ้านแพ้ว จ.สมุทรสาคร รวมระยะทาง 25 กิโลเมตร ก่อนเชื่อมต่อไปยังถนนพระราม 2 เดิม มุ่งหน้าสู่ทางแยกต่างระดับวังมะนาว อ.ปากท่อ จ.ราชบุรี
คาดว่าจะช่วยแบ่งเบาปริมาณรถบนถนนพระราม 2 ด้านล่าง ซึ่งปัจจุบันมีปริมาณการจราจรหนาแน่นกว่า 100,000 คันต่อวัน ได้ประมาณ 20% และประหยัดเวลาเดินทางช่วงกรุงเทพฯ – บ้านแพ้ว ลงได้อย่างน้อย 40 นาที
6. ย้อนไปดูจุดเริ่มต้นก่อสร้างถนนพระราม 2 ปี 2513
ถนนสายนี้ถูกสร้างขึ้นครั้งแรกในปี 2513 ในสมัยรัฐบาลจอมพลถนอม กิตติขจร เพื่อเป็นเส้นทางตัดตรงย่นระยะทางจากกรุงเทพมหานครสู่ภาคใต้ แทนการเดินทางผ่านถนนเพชรเกษมเดิม และได้เปิดใช้งานอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 1 เม.ย. 2516 โดยเริ่มจากถนนลาดยาง 2 ช่องจราจรสวนกัน (ทางหลวงหมายเลข 35 สายธนบุรี-ปากท่อ)ต่อมาปี 2532 – 2537 มีการปรับปรุงขยายช่องจราจรจาก 2 เลน เพิ่มเป็น 4 เลน พร้อมก่อสร้างสะพานข้ามแม่น้ำและทางแยกต่างระดับ 2539 – 2546
การขยายตัวของเมืองและการเติบโตทางเศรษฐกิจ ทำให้ต่อมาได้ขยายถนนจาก 4 เลน เพิ่มเป็น 8-10 เลน (ทางขนานและทางเมน) เมื่อปี 2561 – 2569 กรมทางหลวงและการทางพิเศษแห่งประเทศไทย (กทพ.) เริ่มดำเนินโครงการยกระดับขนาดใหญ่ซ้อนบนเกาะกลางถนนเดิม ได้แก่ โครงการทางพิเศษสายพระราม 3-ดาวคะนอง-วงแหวนรอบนอก และโครงการมอเตอร์เวย์ M82 (บางขุนเทียน-บ้านแพ้ว) และการก่อสร้างขยายทางเพิ่มเติม ทำให้ผู้ใช้ทางต้องเผชิญกับสภาวะการจราจรติดขัดขั้นวิกฤตตลอดหลายทศวรรษที่ผ่านมา
7. บันทึกความสูญเสีย: อุบัติเหตุ คราบน้ำตา และชีวิตบนถนนมรณะ
ระยะเวลาการก่อสร้างที่ยาวนาน 7 ชั่วโคตรของถนนพระราม 2 ไม่ได้ตอกย้ำความชุ่ยของภาครัฐเท่านั้น แต่ยังแลกมาด้วย “ชีวิตและเลือดเนื้อ” ของผู้ใช้รถใช้ถนนและคนงานก่อสร้างโดยเฉพาะในช่วงปี 2561 – 2567 ซึ่งเป็นช่วงที่มีการก่อสร้างโครงสร้างทางยกระดับขนาดใหญ่ สถิติความสูญเสียพุ่งสูงขึ้นอย่างน่าตกใจ จากเหตุการณ์วัตถุตกหล่น คานคอนกรีตถล่ม และนั่งร้านยกระดับพัง
สถิติอุบัติเหตุช่วงก่อสร้างทางยกระดับสะสมระหว่างปี 2561 – 2567 มีอุบัติเหตุเกิดขึ้นรวมทั้งหมด 2,245 ครั้ง มีผู้เสียชีวิตสะสม 136 ราย ผู้ได้รับบาดเจ็บประมาณ 1,300 คน
ตัวอย่างเหตุการณ์โศกนาฏกรรมที่สำคัญ:
31 ก.ค. 2565 คานคอนกรีต (Beam) ของสะพานกลับรถความน้ำหนักหลายสิบตันหล่นทับรถยนต์ทับร่างประชาชนและเจ้าหน้าที่เสียชีวิต 2 ราย บาดเจ็บสาหัส
7 พ.ค. 2566 เหล็กหล่อคานสะพานร่วงหล่นลงมาทับรถยนต์ประชาชน เสียชีวิต 1 ราย
18 ม.ค. 2567 โครงสร้างเหล็กของเครื่องจักรยกคานคอนกรีต (Launcher Crane) เกิดอุบัติเหตุถล่ม ส่งผลให้คนงานเสียชีวิต 1 ราย และบาดเจ็บอีกหลายราย ความสูญเสียซ้ำแล้วซ้ำเล่านี้สะท้อนถึงช่องโหว่ด้านมาตรฐานความปลอดภัยในการควบคุมงานก่อสร้างระหว่างเปิดการจราจร
8. ข้าราชการ นักการเมือง งบประมาณตลอด 56 ปี
ถนนพระราม 2 ผ่านความรับผิดชอบของฝ่ายบริหาร การเมือง และข้าราชการประจำมากที่สุดในประวัติศาสตร์ของกระทรวงคมนาคมและรัฐบาลไทย โดยช่วง 56 ปี (2513 – พ.ศ. 2569) ถนนเส้นนี้เกี่ยวข้องกับผู้คนและหน่วยงานจำนวนมาก อาทิ
• คณะรัฐมนตรี (รัฐบาล) > 30 คณะรัฐบาล
• รัฐมนตรีกระทรวงคมนาคม > 40 คน
• ปลัดกระทรวงคมนาคม > 25 คน
• อธิบดีกรมทางหลวง > 25 คน
การเปลี่ยนผ่านหลายรัฐบาลและผู้บริหารระดับสูงหลายคนส่งผลให้โครงการนี้ขาดความต่อเนื่องเชิงนโยบาย สัญญาการก่อสร้างถูกซอยออกเป็นหลายสิบสัญญา เพื่อกระจายงบประมาณ ส่งผลให้มีผู้รับเหมากระจายตัวทำงานในเวลาเดียวกัน ก่อให้เกิดปัญหาการบริหารพื้นที่จราจรและการควบคุมระยะเวลาการก่อสร้างที่บานปลาย วงเงินงบประมาณสะสมทั้งเงินงบประมาณแผ่นดิน งบผูกพัน และเงินกู้ที่ถูกทุ่มลงไปในถนนพระราม 2 ทั้งการตัดถนนเดิม การซ่อมบำรุง การขยายช่องจราจรหลายรอบ และการสร้างทางยกระดับลอยฟ้า M82 รวมกับทางด่วนพระราม 3-ดาวคะนอง ถูกประเมินว่า รวมทั้งสิ้นไม่ต่ำกว่า 130,000 – 150,000 ล้านบาท
เฉพาะเพียงโครงการมอเตอร์เวย์ M82 (บางขุนเทียน-บ้านแพ้ว) และทางด่วนยกระดับเชื่อมต่อในช่วงปี 2561-2569 ก็ครอบครองเม็ดเงินลงทุนไปแล้วมากกว่า 60,000 ล้านบาท
9. บทเรียนราคาแพงกระทรวงคมนาคม
การเปิดให้ประชาชนวิ่งฟรีบนมอเตอร์เวย์ M82 สายบางขุนเทียน-บ้านแพ้ว ในวันที่ 28 ส.2569 นี้ นับเป็นนิมิตหมายอันดีในการลบภาพจำความยากลำบากของการเดินทางลงสู่ภาคใต้ เป็นการช่วยเปิดประตูการค้า กระตุ้นเศรษฐกิจและการท่องเที่ยวในพื้นที่ จมุทรสาคร สมุทรสงคราม เพชรบุรี และประจวบคีรีขันธ์ ตลอดจนเส้นทางลงใต้ที่ต่อเนื่อง
อย่างไรก็ดี บาดแผล 56 ปีของถนนพระราม 2 ไม่ควรถูกลืมเลือนไปพร้อมกับการเปิดมอเตอร์เวย์ลอยฟ้าสายใหม่ ด้วยถนนสายนี้ได้ทิ้ง “บทเรียนราคาแพง” ไว้ให้แก่รัฐบาลและกระทรวงคมนาคมในอนาคตที่จะต้องไม่ให้เกิดเหตุการณ์ซ้ำรอยอดีต เพราะเป็น 56 ปีที่เป็น “มรดกบาป” ที่ประชาชนคนไทยไม่อยากจดจำอีก
อ้างอิง:
• กรมควบคุมมลพิษ. (2567). รายงานสถานการณ์มลพิษทางอากาศและแนวโน้มฝุ่นละอองขนาดเล็ก (PM2.5 / PM10) ในเขตกรุงเทพมหานครและปริมณฑล (เน้นย้ำพื้นที่บางขุนเทียนและจังหวัดสมุทรสาคร).
• ศูนย์วิชาการเพื่ออากาศสะอาด (Clean Air Academy). (2566). การวิเคราะห์แหล่งกำเนิดฝุ่น PM2.5 จากการก่อสร้างโครงสร้างพื้นฐานคมนาคมและการจราจรสะสมบนถนนสายหลักทางหลวงหมายเลข 35.
• กรมควบคุมโรค. (2565). ผลกระทบทางสุขภาวะระยะยาวของประชาชนในพื้นที่ก่อสร้างเรื้อรัง: กรณีศึกษาสุขภาพระบบทางเดินหายใจและความเครียดสะสมบริเวณเส้นทางพระราม 2.
• สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (สผ.). (2564). รายงานการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA) โครงการทางหลวงพิเศษระหว่างเมือง สายบางขุนเทียน – บ้านแพ้ว (M82).
• สถาบันวิจัยสภาวะแวดล้อม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. (2566). ประเมินการปลดปล่อยก๊าซเรือนกระจกและคาร์บอนฟุตพริ้นท์จากสภาวะการจราจรติดขัดในพื้นที่ก่อสร้างทางหลวงระดับเมือง.
• กรมทางหลวง (2569). ประกาศเปิดทดลองให้บริการทางหลวงพิเศษระหว่างเมืองหมายเลข 82 (M82) สายบางขุนเทียน-เอกชัย-บ้านแพ้ว ตลอดสาย 25 กิโลเมตร. พร้อมเปิดวิ่งฟรี! มอเตอร์เวย์ทางยกระดับ M82
• กระทรวงคมนาคม. (2569). การตรวจสอบความพร้อมและกำหนดการเปิดทดลองใช้มอเตอร์เวย์ M82 ช่วงบางขุนเทียน-บ้านแพ้ว. พิพัฒน์ ประกาศปิดตำนานถนน 7 ชั่วโคตร
• กรุงเทพธุรกิจ. (2569). เปิดวิ่งฟรี มอเตอร์เวย์ M82 บนถนนพระราม 2 ตลอดสาย 25 กม. ปลดล็อกตำนานถนน 7 ชั่วโคตร. เปิดวิ่งฟรี ศุกร์นี้ มอเตอร์เวย์ M82
• ศูนย์ข้อมูลอุบัติเหตุเพื่อส่งเสริมวัฒนธรรมความปลอดภัย. (2567). สถิติอุบัติเหตุ ผู้บาดเจ็บ และผู้เสียชีวิตในพื้นที่ก่อสร้างทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 35 (ปี 2561-2567). สำนักงานตำรวจแห่งชาติ.
• วิศวกรรมสถานแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์ (วสท.). (2567). รายงานการตรวจสอบมาตรฐานความปลอดภัยทางวิศวกรรมโครงสร้างยกระดับและเครื่องจักรขนานใหญ่บนถนนพระราม 2.
