แน่ใจจริงๆ หรือจะชวนญี่ปุ่นตั้งนิคมรีไซเคิลขยะขณะที่มลพิษยังท่วมเมือง

by Chetbakers

“วราวุธ” แน่ใจหรือว่าการดึงญี่ปุ่นมาตั้งนิคมรีไซเคิลขยะจะแก้ปัญหาได้ ในเมื่อปัญหามลพิษภาคตะวันออกยังวิกฤต โรงงานทำผิดกฎหมายเพียบ

การดึงญี่ปุ่นเข้ามาร่วมพัฒนานิคมอุตสาหกรรมรีไซเคิลครบวงจรอาจเป็นโอกาสของไทยในการยกระดับการจัดการขยะและสร้างเศรษฐกิจหมุนเวียน แต่คำถามสำคัญคือ ประเทศไทยพร้อมแล้วจริงหรือที่จะขยายอุตสาหกรรมประเภทนี้ ในเมื่อปัญหามลพิษจากโรงงานเดิมยังไม่คลี่คลาย ประชาชนในหลายพื้นที่ยังร้องเรียนเรื่องน้ำเสียและการลักลอบทิ้งกากอุตสาหกรรม ขณะที่กระทรวงอุตสาหกรรมตรวจพบโรงงานไม่ปฏิบัติตามกฎหมายเกือบครึ่ง

บทเรียนจากช่วงหลังคำสั่ง คสช. ที่ 4/2559 ซึ่งมีการนำเข้าเศษพลาสติกเพิ่มขึ้นเกือบ 8 เท่า และขยะอิเล็กทรอนิกส์เพิ่มขึ้นประมาณ 27 เท่า กำลังสะท้อนว่า การเปิดทางให้อุตสาหกรรมจัดการของเสียขยายตัว โดยที่ระบบกำกับดูแลยังตามไม่ทัน อาจไม่ได้ทำให้ประเทศจัดการขยะได้ดีขึ้น แต่อาจเพิ่มภาระมลพิษให้ประชาชนและสิ่งแวดล้อม

คำถามจึงไม่ใช่เพียงญี่ปุ่นมีเทคโนโลยีรีไซเคิลที่ก้าวหน้าแค่ไหน แต่คือ รัฐบาลไทยมีความพร้อมในการควบคุมโรงงาน ตรวจสอบของเสีย และรับผิดชอบต่อผลกระทบที่เกิดขึ้นมากพอแล้วหรือยัง

นิคมรีไซเคิลญี่ปุ่น: โอกาสใหม่ หรือเพิ่มความเสี่ยงเดิม?
เมื่อวันที่ 18 พ.ย. 2569 นายวราวุธ ศิลปอาชา รัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรม เปิดเผยแนวทางขยายความร่วมมือกับญี่ปุ่น เพื่อพัฒนาระบบบริหารจัดการขยะอุตสาหกรรมและการรีไซเคิลแบบครบวงจร (Complete Cycle) โดยเตรียมหารือกับรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเศรษฐกิจ การค้า และอุตสาหกรรมญี่ปุ่น (METI)

แนวคิดดังกล่าวมุ่งนำประสบการณ์และเทคโนโลยีของญี่ปุ่นมาพัฒนานิคมอุตสาหกรรมเฉพาะทางสำหรับรีไซเคิลผลิตภัณฑ์หมดอายุ (End of Life) ทั้งชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ เครื่องใช้ไฟฟ้า ซากยานยนต์ (End of Life Vehicles: ELV) รวมถึงรองรับขยะจากแผงโซลาร์เซลล์ที่จะเพิ่มขึ้นในอนาคต

นายวราวุธให้เหตุผลว่า การรวมศูนย์กิจการรีไซเคิลไว้ในนิคมอุตสาหกรรมจะช่วยให้ภาครัฐกำกับดูแลได้มีประสิทธิภาพมากขึ้น ทั้งระบบบำบัดน้ำเสีย การจัดการสิ่งแวดล้อม และการกำหนดเส้นทางขนส่งของเสียให้มีปลายทางชัดเจน ไม่กระจายไปตามพื้นที่ต่างๆ

ขณะเดียวกัน การนิคมอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (กนอ.) ได้เริ่มโครงการ Sandbox ในรูปแบบ Close Room ที่นิคมอุตสาหกรรมมาบตาพุด โดยตั้งเป้าหมาย Zero Waste หรือการนำของเสียจากอุตสาหกรรมหนึ่งกลับไปใช้เป็นวัตถุดิบของอีกอุตสาหกรรมหนึ่ง

แนวคิดนี้ฟังดูเป็นทิศทางที่ดี เพราะการรีไซเคิลอย่างถูกต้องสามารถลดการใช้ทรัพยากรใหม่ ลดปริมาณของเสีย และสร้างมูลค่าเพิ่มทางเศรษฐกิจได้ แต่การรวมโรงงานไว้ในพื้นที่เดียวกันไม่ได้รับประกันโดยอัตโนมัติว่าจะควบคุมมลพิษได้จริง หากระบบบำบัดไม่มีประสิทธิภาพ การขนส่งของเสียไม่โปร่งใส หรือผู้ประกอบการหลีกเลี่ยงกฎหมาย ปัญหาก็อาจเพียงย้ายจากพื้นที่หนึ่งไปกระจุกตัวอยู่ในอีกพื้นที่หนึ่ง

ที่สำคัญ ข้อเสนอนี้ยังอยู่ในขั้นแนวคิดและการเตรียมหารือความร่วมมือ ยังไม่มีข้อสรุปว่าบริษัทญี่ปุ่นได้รับอนุญาตให้เข้ามาตั้งโรงงานแล้ว จึงเป็นช่วงเวลาที่รัฐบาลควรตอบคำถามเรื่องความพร้อมและมาตรการกำกับดูแลให้ชัดเจน ก่อนเดินหน้าสร้างความคาดหวังเรื่องการลงทุน

ย้อนบทเรียน ม.44 เปิดทางโรงงานจัดการขยะขยายตัว
หากย้อนกลับไปเมื่อวันที่ 20 ม.ค. 2559 หัวหน้า คสช. ใช้อำนาจตามมาตรา 44 ออกคำสั่งที่ 4/2559 ยกเว้นการบังคับใช้ข้อกำหนดผังเมืองรวมสำหรับกิจการบางประเภท รวมถึงโรงงานที่เกี่ยวข้องกับการจัดการและกำจัดของเสีย ได้แก่ โรงงานลำดับที่ 101, 105 และ 106
– โรงงานลำดับที่ 101 กิจการปรับปรุงคุณภาพของเสียรวม เช่น โรงบำบัดน้ำเสียและเตาเผาขยะ
– โรงงานลำดับที่ 105 กิจการคัดแยกและฝังกลบสิ่งปฏิกูลหรือวัสดุที่ไม่ใช้แล้ว
– โรงงานลำดับที่ 106 กิจการนำผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมที่ไม่ใช้แล้วหรือของเสียจากโรงงานกลับมาเป็นวัตถุดิบหรือผลิตภัณฑ์ใหม่
ผลของคำสั่งดังกล่าวคือการผ่อนคลายข้อจำกัดด้านผังเมือง ทำให้กิจการบางประเภทสามารถจัดตั้งโรงงานได้โดยไม่ต้องอยู่ภายใต้ข้อกำหนดการใช้ประโยชน์ที่ดินตามผังเมืองรวมเช่นเดิม แม้คำสั่งนี้ไม่ได้เป็นปัจจัยเดียวที่กำหนดการเติบโตของธุรกิจจัดการของเสีย แต่ก็เป็นส่วนหนึ่งของบริบทเชิงนโยบายที่ทำให้เกิดคำถามว่า รัฐได้ประเมินผลกระทบต่อชุมชนและสิ่งแวดล้อมรอบโรงงานอย่างรอบคอบเพียงใด

ข้อมูลที่ BIOTHAI เผยแพร่เมื่อวันที่ 18 พ.ย. 2569 โดยอ้างอิงข้อมูลกรมศุลกากรและกรมควบคุมมลพิษ พบว่า หลังมีคำสั่ง คสช. 4/2559 การนำเข้าเศษพลาสติกเพิ่มขึ้นเกือบ 8 เท่า จาก 69,506 ตันในปี 2559 เป็น 552,912 ตันในปี 2561 ซึ่งเป็นปีที่มีปริมาณนำเข้าสูงสุด

ส่วนขยะอิเล็กทรอนิกส์มีการนำเข้าเพิ่มขึ้นประมาณ 27 เท่า จาก 1,987 ตันในปี 2559 เป็น 54,261 ตันในปี 2560 ก่อนลดลงเหลือ 38,404 ตันในปี 2561 หลังเริ่มมีมาตรการระงับการนำเข้า

ตัวเลขเหล่านี้เกิดขึ้นในช่วงที่จีนเริ่มจำกัดการนำเข้าขยะจากต่างประเทศ ส่งผลให้เส้นทางการค้าของเสียระหว่างประเทศเปลี่ยนแปลง และประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รวมถึงไทย กลายเป็นหนึ่งในจุดหมายของการนำเข้าขยะจากต่างประเทศ

สิ่งที่น่ากังวลจึงไม่ใช่เพียงปริมาณขยะนำเข้าที่เพิ่มขึ้น แต่คือการขยายตัวของธุรกิจจัดการของเสียในช่วงเวลาเดียวกัน โดยข้อมูลที่มีการเผยแพร่ระบุว่า ในปี 2558 ประเทศไทยมีสัดส่วนโรงงานผู้ก่อกำเนิดของเสียต่อโรงงานรับกำจัดหรือบำบัดของเสียอยู่ที่ 40 ต่อ 1 แต่ในปี 2566 เปลี่ยนเป็น 26 ต่อ 1 และมีโรงงานกลุ่มรับจัดการของเสีย (Waste Processor: WP) มากกว่า 2,700 แห่ง โดยส่วนใหญ่อยู่ในภาคตะวันออก

ตัวเลขนี้สะท้อนการเพิ่มขึ้นของผู้ประกอบการรับจัดการของเสียเมื่อเทียบกับผู้ก่อกำเนิดของเสีย แต่ไม่ได้หมายความว่าโรงงานทั้งหมดเป็นโรงงานผิดกฎหมาย หรือเป็นผลจากคำสั่ง คสช. เพียงอย่างเดียว อย่างไรก็ตาม เมื่อพิจารณาร่วมกับปริมาณขยะนำเข้าที่เพิ่มขึ้น ย่อมทำให้เกิดคำถามสำคัญว่า การขยายตัวของธุรกิจจัดการของเสียเกิดขึ้นพร้อมกับการยกระดับระบบตรวจสอบและควบคุมมลพิษมากเพียงใด

ห้ามนำเข้าแต่ปัญหาขยะยังไม่หมดไป
หลังปริมาณขยะอิเล็กทรอนิกส์นำเข้าเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว รัฐบาลเริ่มชะลอการอนุญาตนำเข้าในปี 2561 และต่อมาออกประกาศห้ามนำเข้าขยะอิเล็กทรอนิกส์ 428 รายการในปี 2563

ส่วนเศษพลาสติกต้องใช้เวลาอีกหลายปี ก่อนรัฐบาลมีมติเมื่อวันที่ 21 ก.พ. 2566 เห็นชอบแนวทางยุติการนำเข้า และประกาศห้ามนำเข้าอย่างเป็นทางการ โดยมีผลตั้งแต่วันที่ 1 ม.ค. 2568

แต่การห้ามนำเข้าไม่ได้หมายความว่าปัญหาขยะอุตสาหกรรมจะหมดไป เพราะยังมีโรงงานที่ได้รับอนุญาตให้ประกอบกิจการอยู่แล้ว รวมถึงช่องโหว่ในการสำแดงสินค้า การตรวจสอบวัตถุดิบ และการจัดการของเสียภายในประเทศ

มูลนิธิบูรณะนิเวศ (EARTH) เคยชี้ให้เห็นว่า แม้ไทยมีมาตรการห้ามนำเข้าขยะอิเล็กทรอนิกส์ แต่ยังพบการนำเข้าสินค้าบางประเภทที่เกี่ยวข้องกับของเสียอิเล็กทรอนิกส์ โดยเฉพาะสินค้ากลุ่มพิกัดศุลกากร 8548 ซึ่งเป็นประเด็นที่ต้องตรวจสอบทั้งการจำแนกประเภทสินค้าและวัตถุประสงค์การนำเข้าอย่างเข้มงวด

บทเรียนจากเรื่องนี้คือ การออกกฎหมายห้ามนำเข้าเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอ หากรัฐยังไม่สามารถตรวจสอบได้ว่าของเสียมาจากไหน ถูกส่งไปที่ใด ผ่านกระบวนการอะไร และสุดท้ายถูกนำไปรีไซเคิลหรือกำจัดอย่างถูกต้องจริงหรือไม่

เพราะปัญหาของอุตสาหกรรมขยะไม่ได้อยู่ที่ต้นทางเพียงอย่างเดียว แต่อยู่ตลอดทั้งห่วงโซ่ ตั้งแต่การนำเข้า การขนส่ง การรับเข้าโรงงาน การคัดแยก การแปรรูป ไปจนถึงการจัดการกากที่เหลือจากกระบวนการ หากขั้นตอนใดขั้นตอนหนึ่งขาดการตรวจสอบ ของเสียที่ควรถูกนำกลับมาใช้ประโยชน์ก็อาจกลายเป็นมลพิษที่ตกค้างในพื้นที่ชุมชน

ภาคตะวันออกยังสะสางมลพิษไม่จบ
สถานการณ์ในปัจจุบันสะท้อนว่าปัญหาการจัดการกากอุตสาหกรรมไม่ได้เป็นเพียงความเสี่ยงในอนาคต แต่มีเหตุการณ์และข้อร้องเรียนเกิดขึ้นจริงในหลายพื้นที่ของภาคตะวันออก ซึ่งเป็นฐานอุตสาหกรรมสำคัญของประเทศ

ช่วงต้นเดือน ต.ค. 2569 เกิดปัญหาน้ำในแม่น้ำปราจีนบุรีเปลี่ยนเป็นสีดำ ส่งกลิ่นเหม็น และพบปลาตายจำนวนมาก สร้างความกังวลว่าน้ำเสียอาจไหลต่อไปยังแม่น้ำบางปะกง จ.ฉะเชิงเทรา และกระทบพื้นที่เกษตรกรรม บ่อเลี้ยงสัตว์น้ำ รวมถึงแหล่งน้ำดิบสำหรับผลิตประปา

แม้ผลตรวจของกรมควบคุมมลพิษที่เผยแพร่ภายหลังระบุว่า โลหะหนักในตัวอย่างน้ำและปลาอยู่ในระดับต่ำ แต่ยังต้องขยายผลตรวจตะกอนดินเพื่อค้นหาสาเหตุและประเมินการสะสมของมลพิษเพิ่มเติม ผลตรวจดังกล่าวจึงยังไม่ใช่ข้อยืนยันว่าปัญหามลพิษไม่มีอยู่ หรือสามารถตัดประเด็นแหล่งกำเนิดมลพิษได้ทั้งหมด

ขณะที่ จ.ระยอง เมื่อวันที่ 6 พ.ย. มีรายงานการตรวจสอบบ่อน้ำเสียและกากตะกอนปนเปื้อนสารเคมีภายในพื้นที่โรงงานเดิมในนิคมอุตสาหกรรมมาบตาพุด หลังพบค่าความเป็นกรดรุนแรง โดยมีค่า pH ต่ำกว่า 1.0–4.8 และพบโลหะหนักหลายชนิดเกินเกณฑ์มาตรฐาน ซึ่งอยู่ระหว่างการเก็บตัวอย่างตรวจสอบเพิ่มเติม

นอกจากนี้ ยังมีการตรวจสอบกรณีลักลอบทิ้งและฝังกลบกากอุตสาหกรรมในพื้นที่ปราจีนบุรี ชลบุรี ฉะเชิงเทรา และระยอง พบของเสียหลายประเภท ทั้งเศษสายไฟ พลาสติก เศษโลหะ ชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ และตะกอนปนเปื้อน บางกรณีมีปริมาณหลายพันถึงหลายหมื่นตัน

กรมโรงงานอุตสาหกรรมยังพบปัญหาการสำแดงข้อมูลเท็จเพื่อหลีกเลี่ยงการตรวจสอบ และกรณีโรงงานบางแห่งนำเข้าวัตถุดิบไม่ตรงกับกิจการที่ได้รับอนุญาต สะท้อนให้เห็นว่าปัญหาไม่ได้จำกัดอยู่ที่การมีโรงงานเถื่อนเท่านั้น แต่ยังรวมถึงการตรวจสอบโรงงานที่ได้รับอนุญาตแล้วว่าดำเนินกิจการตรงตามเงื่อนไขหรือไม่

ความรุนแรงของปัญหายังปรากฏในผลการตรวจโรงงานของกระทรวงอุตสาหกรรม ภายใต้นโยบายของนายวราวุธเอง โดยระหว่างวันที่ 2–9 พ.ย. 2569 กระทรวงอุตสาหกรรมตรวจโรงงานลำดับที่ 105 และ 106 ทั่วประเทศแล้ว 752 แห่ง จากเป้าหมาย 3,049 แห่ง พบโรงงานไม่ปฏิบัติตามพระราชบัญญัติโรงงาน 375 แห่ง หรือเกือบ 50% ของโรงงานที่ตรวจสอบ และออกคำสั่งทางปกครองรวม 470 คำสั่ง

ในจำนวนนี้มีโรงงาน 9 แห่งเข้าข่ายความผิดร้ายแรงตามมาตรา 39 โดยเสนอเพิกถอนใบอนุญาตประกอบกิจการโรงงาน 1 แห่ง และสั่งหยุดประกอบกิจการ 8 แห่ง

เฉพาะพื้นที่นำร่อง 5 จังหวัด ได้แก่ ปราจีนบุรี ชลบุรี ฉะเชิงเทรา ระยอง และสมุทรปราการ ตรวจแล้ว 380 แห่ง พบไม่ปฏิบัติตามกฎหมายถึง 296 แห่ง หรือประมาณ 78% ของโรงงานที่ตรวจในกลุ่มนี้

ตัวเลขดังกล่าวเป็นผลการตรวจในช่วงเวลาหนึ่ง ไม่ได้หมายความว่าโรงงานทุกแห่งที่พบข้อบกพร่องเป็นโรงงานผิดกฎหมายหรือถูกสั่งปิดทั้งหมด แต่ก็เป็นสัญญาณเตือนที่ชัดเจนว่า ระบบกำกับดูแลโรงงานจัดการของเสียยังมีช่องโหว่ และรัฐยังต้องใช้ทรัพยากรจำนวนมากในการตรวจสอบและบังคับใช้กฎหมายกับกิจการที่ดำเนินงานอยู่แล้ว

เมื่อโรงงานที่มีอยู่ยังตรวจพบการไม่ปฏิบัติตามกฎหมายในสัดส่วนสูง คำถามเรื่องความพร้อมในการเพิ่มโรงงานรีไซเคิลจึงไม่ใช่เรื่องที่รัฐบาลจะมองข้ามได้

ญี่ปุ่นมีโมเดลที่ดีแต่ไทยมีระบบรองรับแล้วหรือยัง?
การนำโมเดลรีไซเคิลจากญี่ปุ่นมาปรับใช้อาจเป็นโอกาสสำคัญของไทย ญี่ปุ่นมีโครงการ Eco-Town ตั้งแต่ปี 1997 โดยใช้แนวคิด Zero Emission ส่งเสริมให้ของเสียจากอุตสาหกรรมหนึ่งถูกนำกลับไปใช้เป็นวัตถุดิบของอีกอุตสาหกรรมหนึ่ง

อย่างไรก็ตาม ความสำเร็จของ Eco-Town ไม่ได้เกิดจากการนำโรงงานรีไซเคิลมารวมไว้ในพื้นที่เดียวกันเท่านั้น แต่ยังมีระบบวางแผนและกำกับดูแลร่วมกันระหว่างรัฐบาลท้องถิ่น กระทรวงสิ่งแวดล้อม กระทรวงเศรษฐกิจ การค้า และอุตสาหกรรม ตลอดจนภาคธุรกิจและชุมชน

ญี่ปุ่นยังมีกฎหมายกำหนดความรับผิดชอบในการจัดการของเสียอุตสาหกรรมให้เป็นหน้าที่ของผู้ก่อกำเนิดของเสีย พร้อมมาตรฐานควบคุมการกำจัดของเสียอันตราย เพื่อป้องกันการรั่วไหลและการปนเปื้อนสู่แหล่งน้ำและน้ำใต้ดิน

นี่คือสิ่งที่ไทยต้องเรียนรู้จากญี่ปุ่นให้มากกว่าเทคโนโลยีหรือรูปแบบนิคมอุตสาหกรรม เพราะหัวใจของการจัดการขยะอย่างยั่งยืนไม่ได้อยู่ที่การมีโรงงานรีไซเคิลมากขึ้น แต่อยู่ที่ระบบกฎหมาย การตรวจสอบ ความรับผิดชอบ และความโปร่งใสที่ทำให้มั่นใจได้ว่าของเสียจะไม่กลายเป็นภาระของชุมชน

หากรัฐบาลจะเดินหน้าโครงการนี้ควรตอบคำถามสำคัญอย่างน้อย 5 ประเด็น

1. แหล่งที่มาของวัตถุดิบ — นิคมจะรับเฉพาะขยะที่เกิดขึ้นในประเทศ หรือเปิดให้มีการนำเข้าของเสียจากต่างประเทศด้วย หากมีการนำเข้า จะตรวจสอบอย่างไรไม่ให้เกิดการสำแดงเท็จหรือใช้ช่องโหว่ทางศุลกากร

2. มาตรฐานโรงงานและสิ่งแวดล้อม — จะกำหนดมาตรฐานระบบบำบัดน้ำเสีย อากาศเสีย การจัดเก็บสารเคมี และการกำจัดกากอันตรายอย่างไร ใครเป็นผู้ตรวจสอบ และจะเปิดเผยผลตรวจต่อสาธารณะหรือไม่

3. ระบบติดตามของเสียตลอดห่วงโซ่ — จะมีระบบติดตามตั้งแต่ต้นทาง ผู้ก่อกำเนิด ผู้ขนส่ง โรงงานรับกำจัด ไปจนถึงปลายทางจริงหรือไม่ เพื่อป้องกันการลักลอบนำไปทิ้งหรือฝังกลบ

4. ความรับผิดชอบต่อชุมชน — หากเกิดการรั่วไหลหรือปนเปื้อน ใครเป็นผู้รับผิดชอบค่าเสียหาย การฟื้นฟูสิ่งแวดล้อม และการดูแลสุขภาพประชาชน จะมีหลักประกันทางการเงินรองรับหรือไม่

5. การมีส่วนร่วมของประชาชน — ชุมชนจะมีสิทธิเข้าถึงข้อมูล ตรวจสอบผลตรวจมลพิษ และมีส่วนร่วมในการพิจารณาพื้นที่ตั้งนิคมหรือไม่ หรือจะเป็นเพียงผู้รับผลกระทบหลังโครงการเริ่มดำเนินการแล้ว

อีกประเด็นที่ต้องไม่มองข้ามคือ คำสั่ง คสช. ที่ 4/2559 ถูกยกเลิกแล้วตามพระราชบัญญัติยกเลิกประกาศและคำสั่ง คสช. บางฉบับ ซึ่งมีผลตั้งแต่วันที่ 30 ธ.ค. 2568 แต่การยกเลิกคำสั่งไม่ได้ทำให้ใบอนุญาตของโรงงานที่ได้รับอนุญาตไปก่อนหน้านั้นสิ้นผลโดยอัตโนมัติ ปัญหาโรงงานเดิมและผลกระทบที่สะสมมาจึงยังต้องได้รับการแก้ไขต่อไป
ก่อนสร้างนิคมใหม่ รัฐต้องพิสูจน์ว่าคุมโรงงานเดิมได้
การพัฒนานิคมอุตสาหกรรมรีไซเคิลอาจเป็นส่วนหนึ่งของคำตอบในการจัดการขยะของประเทศ แต่ไม่ควรเริ่มต้นจากการเพิ่มโรงงาน ก่อนที่รัฐบาลจะสะสางปัญหาจากโรงงานที่มีอยู่ได้อย่างเป็นรูปธรรม

สิ่งที่ประชาชนต้องการเห็นในเวลานี้ไม่ใช่เพียงแผนการลงทุนใหม่ หรือคำมั่นว่าจะนำเทคโนโลยีจากต่างประเทศเข้ามาแก้ปัญหา แต่คือการจัดการกับโรงงานที่ฝ่าฝืนกฎหมาย การติดตามกากอุตสาหกรรมที่ถูกลักลอบทิ้ง การฟื้นฟูพื้นที่ปนเปื้อน และการเปิดเผยข้อมูลให้ประชาชนตรวจสอบได้

นายวราวุธในฐานะรัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรมจึงควรตอบให้ชัดว่า กระทรวงมีแผนจัดการกับโรงงานที่ตรวจพบการไม่ปฏิบัติตามกฎหมายอย่างไร จะติดตามโรงงานที่ถูกสั่งหยุดประกอบกิจการให้ปฏิบัติตามคำสั่งได้จริงหรือไม่ และจะสร้างหลักประกันอย่างไรว่า นิคมรีไซเคิลแห่งใหม่จะไม่กลายเป็นแหล่งสะสมกากอุตสาหกรรมอีกแห่งหนึ่ง

เพราะบทเรียนจากช่วงที่ผ่านมาแสดงให้เห็นแล้วว่า การเพิ่มจำนวนโรงงานจัดการของเสียไม่ได้หมายความว่าประเทศจะจัดการขยะได้ดีขึ้นเสมอไป หากระบบกำกับดูแลยังอ่อนแอ การรีไซเคิลที่ควรสร้างมูลค่าจากของเสียก็อาจกลายเป็นช่องทางสร้างผลกำไรให้ผู้ประกอบการ ขณะที่ต้นทุนจากมลพิษกลับตกอยู่กับประชาชนและสิ่งแวดล้อม

ก่อนจะชวนญี่ปุ่นมาสร้างนิคมรีไซเคิลแห่งใหม่ รัฐบาลควรพิสูจน์ให้ได้ก่อนว่า ประเทศไทยสามารถควบคุมโรงงานเดิมได้จริง เพราะถ้ายังจัดการกากอุตสาหกรรมที่มีอยู่ไม่ได้ การเพิ่มโรงงานขึ้นมาอีกอาจไม่ได้เพิ่มความสามารถในการรีไซเคิล แต่อาจเพิ่มความเสี่ยงที่ประเทศไทยจะต้องแบกรับมลพิษไปอีกหลายสิบปี

อ้างอิง:
• “วราวุธ” ถกรมว. METI เล็งผุดนิคมฯ รีไซเคิลครบวงจร แก้ปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์–ยานยนต์, กรุงเทพธุรกิจ
• แฉหลังคำสั่ง คสช. 4/2559 ขยะพลาสติกพุ่ง 8 เท่า ขยะอิเล็กทรอนิกส์พุ่ง 23 เท่า, ไทยโพสต์
• ย้อนดูความเสียหายจาก ม.44 คำสั่ง 4/2559 ทำประเทศไทยกลายเป็นถังขยะโลก, MGR Online
• ยกเลิกคำสั่ง คสช.ที่ 4/59 ปิดทางโรงงานรุกชุมชน, Thai PBS Policy Watch
• วราวุธ” เข้ม สั่งตรวจโรงงานกำจัดกากอุตสาหกรรมทั่วประเทศ 3,049 โรง พบผิด 375 โรง, กรมโรงงานอุตสาหกรรม
• รัฐบาลเดินหน้าปราบโรงงานกำจัดกากอุตสาหกรรมผิดกฎหมาย ตรวจเข้ม 337 แห่ง, รัฐบาลไทย
• ข้อมูลสถานการณ์ลักลอบทิ้งกากอุตสาหกรรมและขยะอิเล็กทรอนิกส์ใน 4 จังหวัด ปี 2568–2569, กรมโรงงานอุตสาหกรรม
• สส.ฐิติมาขอรัฐเร่งตรวจสอบน้ำเสียแม่น้ำปราจีนบุรี หวั่นสารพิษปนเปื้อนกระทบชาวฉะเชิงเทรา, TPchannel
• ผลตรวจน้ำกรณีปลาตายปราจีนบุรี พบโลหะหนักในน้ำและปลาอยู่ในระดับต่ำ เตรียมตรวจตะกอนดินเพิ่มเติม, กรมควบคุมมลพิษ
• ผู้ว่าฯ ระยองสั่งตรวจสอบบ่อน้ำเสียปนเปื้อนสารเคมีในนิคมมาบตาพุด, MGR Online
• Eco-Town Program, Ministry of the Environment, Government of Japan)
• Waste Disposal and Recycling Measures, Ministry of the Environment, Government of Japan

เครดิตภาพ: เพจ ท็อป วราวุธ ศิลปอาชา 

Copyright @2021 – All Right Reserved.