หลัง COP28 รับรองแนวทางเปลี่ยนผ่านออกจากเชื้อเพลิงฟอสซิล โลกก็ยังลงทุนให้น้ำมัน ก๊าซ และถ่านหินมหาศาล ถึงแม้พลังงานสะอาดจะเติบโตต่อเนื่อง ดังนั้น การเปลี่ยนผ่านระบบพลังงานโลก ทั้งพลังงานสะอาดและการขยายการใช้ไฟฟ้าจึงเป็นไฮไลต์สำคัญของการเจรจา COP31 ที่จะขับเคลื่อนแผนการปฏิบัติ เพื่อเร่งลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก
โลกยังลงทุนให้เชื้อเพลิงฟอสซิลประมาณ 1.2 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐในปี 2569 ตามการคาดการณ์ของสำนักงานพลังงานระหว่างประเทศ (International Energy Agency: IEA) แม้การประชุม COP28 เมื่อปี 2566 จะมีข้อตกลงให้ประเทศต่าง ๆ เดินหน้าเปลี่ยนผ่านออกจากเชื้อเพลิงฟอสซิล เพื่อลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกและจำกัดอุณหภูมิโลกไม่ให้สูงเกิน 1.5 องศาเซลเซียส โดยสถานการณ์ดังกล่าวเป็นหนึ่งในประเด็นไฮไลต์ที่ต้องติดตามก่อนการประชุม COP31 (1) (2)
ข้อตกลงจาก COP28 เมื่อปี 2566 ใช้คำว่า “Transitioning away from fossil fuels” หรือการเปลี่ยนผ่านออกจากเชื้อเพลิงฟอสซิลในระบบพลังงานอย่างเป็นธรรมและมีระเบียบแบบแผน พร้อมเร่งเพิ่มกำลังผลิตพลังงานหมุนเวียนทั่วโลกเป็น 3 เท่า และเพิ่มอัตราการปรับปรุงประสิทธิภาพพลังงานเฉลี่ยต่อปีทั่วโลกเป็น 2 เท่า ภายในปี 2573 อย่างไรก็ตาม ข้อตกลงยังไม่ได้กำหนดเส้นตายยุติการใช้น้ำมัน ก๊าซ และถ่านหินสำหรับแต่ละประเทศ (1)
แม้พลังงานสะอาดจะขยายตัวอย่างต่อเนื่อง แต่ IEA รายงานว่า ความต้องการใช้น้ำมัน ก๊าซธรรมชาติ และถ่านหินทั่วโลกยังคงเพิ่มขึ้นในปี 2568 แม้จะมีอัตราการเติบโตชะลอลงเมื่อเทียบกับปีก่อนหน้า อย่างไรก็ตาม ถ่านหินยังคงเป็นแหล่งผลิตไฟฟ้าหลักของโลก คิดเป็น 34% รองลงมาคือก๊าซธรรมชาติประมาณ 21% สะท้อนให้เห็นว่าระบบพลังงานโลกยังคงพึ่งพาเชื้อเพลิงฟอสซิลในระดับสูง แม้การเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาดจะมีความคืบหน้าอย่างต่อเนื่อง(3) (4)
หลายประเทศเริ่มมีความคืบหน้าในการเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาด โดยปี 2568 สหภาพยุโรปมีสัดส่วนการผลิตไฟฟ้าจากพลังงานลมและแสงอาทิตย์รวม 30% สูงกว่าสัดส่วนไฟฟ้าจากฟอสซิลเป็นครั้งแรก ขณะที่ยอดขายรถยนต์ไฟฟ้าทั่วโลกทะลุ 20 ล้านคัน คิดเป็น 25% ของยอดขายรถยนต์ใหม่ ส่วนประเทศไทยมียอดขายรถยนต์ไฟฟ้าประมาณ 140,000 คัน เพิ่มขึ้น 70% จากปีก่อน ภายใต้มาตรการส่งเสริมยานยนต์ไฟฟ้า (4) (5)
ด้านการลงทุน IEA ประเมินว่า เม็ดเงินลงทุนด้านพลังงานทั่วโลกในปี 2569 จะอยู่ที่ประมาณ 3.4 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ แบ่งเป็นการลงทุนในโครงข่ายไฟฟ้า ระบบกักเก็บพลังงาน เชื้อเพลิงปล่อยมลพิษต่ำ พลังงานนิวเคลียร์ พลังงานหมุนเวียน การเพิ่มประสิทธิภาพพลังงาน และการใช้ไฟฟ้าในภาคส่วนต่าง ๆ รวมประมาณ 2.2 ล้านล้านดอลลาร์ และการลงทุนในน้ำมัน ก๊าซธรรมชาติ และถ่านหินประมาณ 1.2 ล้านล้านดอลลาร์ โดยการลงทุนด้านก๊าซธรรมชาติคาดว่าจะเพิ่มขึ้นเป็น 330,000 ล้านดอลลาร์ สูงที่สุดในรอบ 10 ปี อย่างไรก็ตาม ประเทศเศรษฐกิจเกิดใหม่และประเทศกำลังพัฒนายังคงเผชิญข้อจำกัดด้านเงินทุนและต้นทุนทางการเงิน ซึ่งอาจเป็นอุปสรรคต่อการลงทุนในโครงการพลังงานสะอาด (2)
ช่องว่างระหว่างเป้าหมายด้านสภาพภูมิอากาศกับแผนการผลิตเชื้อเพลิงฟอสซิลยังเป็นความท้าทายสำคัญ โดยรายงาน Production Gap Report 2025 พบว่า รัฐบาลประเทศต่าง ๆ เมื่อพิจารณาในภาพรวม ยังคงมีแผนผลิตเชื้อเพลิงฟอสซิลในปี 2573 มากกว่า 2 เท่าของระดับที่สอดคล้องกับแนวทางจำกัดอุณหภูมิโลกไม่ให้สูงเกิน 1.5 องศาเซลเซียส สะท้อนให้เห็นถึงช่องว่างระหว่างเป้าหมายการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกกับแผนการผลิตเชื้อเพลิงฟอสซิลที่ยังคงดำเนินอยู่ในหลายประเทศ (6)
สำหรับแนวโน้มในอนาคต IEA คาดว่า พลังงานหมุนเวียนและนิวเคลียร์จะมีสัดส่วนรวมประมาณ 50% ของการผลิตไฟฟ้าโลกภายในปี 2573 เพิ่มจาก 42% ในปี 2568 ขณะที่สัดส่วนไฟฟ้าจากถ่านหินอาจลดจาก 34% เหลือ 27% ในช่วงเวลาเดียวกัน สะท้อนถึงทิศทางการเปลี่ยนผ่านระบบผลิตไฟฟ้าไปสู่แหล่งพลังงานที่ปล่อยก๊าซเรือนกระจกต่ำมากขึ้น(7)
ภายหลังการประชุม COP30 ที่ประเทศบราซิล เมื่อเดือนพฤศจิกายน 2568 ประธานการประชุมได้เดินหน้าจัดทำแผนงานการเปลี่ยนผ่านออกจากเชื้อเพลิงฟอสซิล (Transitioning Away from Fossil Fuels Roadmap) เพื่อสานต่อข้อตกลง COP28 โดยรวบรวมข้อเสนอจากประเทศต่าง ๆ และผู้มีส่วนเกี่ยวข้องวิเคราะห์อุปสรรคด้านเศรษฐกิจ การเงิน และเทคโนโลยี พร้อมพัฒนาแนวทางลดการพึ่งพาฟอสซิลให้เหมาะสมกับบริบทของแต่ละประเทศ เพื่อสนับสนุนการนำข้อตกลงด้านสภาพภูมิอากาศไปปฏิบัติ ควบคู่กับกระบวนการเจรจาระหว่างประเทศ (8) (9)
สำหรับ COP31 ระหว่างวันที่ 9-20 พฤศจิกายน 2569 ณ เมืองอันตัลยา ประเทศตุรกี การเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาดเป็นหนึ่งในประเด็นของแผนขับเคลื่อนการปฏิบัติ COP31 Action Agenda โดย มูรัต คูรุม (Murat Kurum) ประธาน COP31 เสนอเป้าหมายเพิ่มสัดส่วนการใช้ไฟฟ้าในความต้องการพลังงานขั้นสุดท้ายทั่วโลกเป็น 35% ภายในปี 2578 ควบคู่กับการขยายการใช้พลังงานสะอาด การพัฒนาโครงข่ายไฟฟ้า และการเพิ่มประสิทธิภาพพลังงาน เพื่อสนับสนุนการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในภาคอาคาร การขนส่ง และอุตสาหกรรมการประชุม COP31 จึงเป็นอีกเวทีสำคัญที่มุ่งสานต่อการขับเคลื่อนแผนเปลี่ยนผ่านพลังงาน ทั้งการระดมเงินทุน ขยายการใช้พลังงานสะอาด และส่งเสริมความร่วมมือระหว่างประเทศ โดย ความก้าวหน้าของการเปลี่ยนผ่านจะไม่ได้วัดจากพลังงานสะอาดที่เพิ่มขึ้นเพียงอย่างเดียว แต่ต้องรวมถึงการลดการพึ่งพาเชื้อเพลิงฟอสซิลที่เกิดขึ้นจริง เพื่อให้เป้าหมายนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงระบบพลังงานโลกที่สอดคล้องกับเป้าหมายด้านสภาพภูมิอากาศอย่างเป็นรูปธรรม (1) (9) (10) (11)
อ้างอิง:
(1) Decision 1/CMA.5 – Outcome of the First Global Stocktake | UNFCCC https://unfccc.int/sites/default/files/resource/cma2023_16a01E.pdf
(2) Impacts of Middle East Conflict Set to Reshape Energy Investment Plans as Disruptions Put Focus on Security | IEA https://www.iea.org/news/impacts-of-middle-east-conflict-set-to-reshape-energy-investment-plans-as-disruptions-put-focus-on-security
(3) Global Energy Review 2026 – Key Findings | IEA https://www.iea.org/reports/global-energy-review-2026/key-findings
(4) Global Energy Review 2026 – Electricity Supply | IEA https://www.iea.org/reports/global-energy-review-2026/electricity-supply
(5) Global EV Outlook 2026 – Trends in Electric Cars | IEA https://www.iea.org/reports/global-ev-outlook-2026/trends-in-electric-cars
(6) Production Gap Report 2025 | Stockholm Environment Institute และ Climate Analytics https://productiongap.org/2025report/
(7) Electricity 2026 – Supply | IEA https://www.iea.org/reports/electricity-2026/supply
(8) What Was Agreed at COP30? | UK House of Commons Library https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-10402/
(9) Transitioning Away from Fossil Fuels Roadmap | COP30 Presidency https://cop30.br/en/2026-priorities/transitioning-away-from-fossil-fuels-roadmap
(10) Third Letter from the COP31 President-Designate to Parties | COP31 Türkiye Presidency https://cop31.tr/letter-detail/third-letter-from-the-cop31-president-designate-to-parties
(11) UN Climate Change Conference – Antalya, November 2026 | UNFCCC https://unfccc.int/cop31
